Франциянын Кыргызстандагы Элчилигинде Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Улуттук госпиталь менен Франциянын Кыргызстандагы Элчилиги ортосунда 2025–2026-жылдарга карата кызматташуу жөнүндө Макулдашууга кол коюу аземи болуп өттү.

Документке Франциянын Кыргызстандагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси Николя Файе мырза жана Улуттук госпиталдын башкы дарыгери Бакыт Тологонов кол коюшту.

Макулдашуу ыкчам медициналык жардам көрсөтүү боюнча кыргыз адистеринин компетенцияларын жогорулатууга багытталган «Ыкчам медицина чөйрөсүндөгү франк-кыргыз кызматташтыгы» аттуу долбоордун алкагында ишке ашырылат.

Долбоор Франциянын Европа жана тышкы иштер министрлигинин колдоосу менен France Expertise Fund – FEF фонду тарабынан каржыланат.

Анын алкагында болжол менен 20 000 евро каралып, кыргыз дарыгерлеринин Франциянын клиникаларында окуусун жана тажрыйбадан өтүшүн уюштурууга багытталат. Жалпысынан Францияда ыкчам медицина боюнча алты кыргыз адиси тажрыйба топтоодон өтөт деп пландалууда.

Программа Франциядагы ыкчам медицинанын уюштурулуш системасы менен таанышууну; өзгөчө кырдаалдарга жооп кайтаруунун заманбап стандарттарын үйрөнүүнү; телемедицина, логистикалык жана медициналык башкаруу багытында тажрыйба алмашууну камтыйт.

Улуттук госпиталдын башкы дарыгери Бакыт Тологонов бул долбоордун Кыргызстандагы ыкчам медицинанын өнүгүшү үчүн маанилүүлүгүнө токтолуп:
«Бул макулдашуу өлкөбүздө ыкчам медицина системасын калыптандырууга чыныгы колдоо болот. Биз Франциянын Элчилигине борборлоштурулган ыкчам жардам кызматын түзүү демилгебизге колдоо көрсөтүү өтүнүчү менен кайрылганбыз жана бул иш колдоо тапты. Француз тарап дарыгерлерибизге мыкты клиникаларда тажрыйба топтоого мүмкүнчүлүк түзүп берүүдө. Биз буга чейин кызматты борборлоштурууну баштаганбыз, алынган тажрыйба бул ишти эл аралык стандарттарга ылайык жүргүзүүгө өбөлгө түзөт», — деп белгиледи Бакыт Тологонов.

Япония Өкмөтүнүн Кыргыз Республикасындагы «Өсүмдүктүн тамырлары жана адамдын коопсуздугу» программасынын алкагында Кыргызстандын саламаттык сактоо тутумун чыңдоого багытталган гранттык келишимдерге кол коюу аземи болуп өттү. Иш-чара Япониянын Кыргыз Республикасындагы Элчилигинде уюштурулду.

Аземге Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев, Япониянын Кыргызстандагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси Хидэки Года мырза жана грант алуучу саламаттык сактоо мекемелеринин өкүлдөрү катышты.

Ысык-Көл областынын Тоң районунун Жалпы дарыгерлик практика борборуна видеокольпоскоп, электрокардиограф, ЛОР-комбайн, стерилизациялык жана диагностикалык жабдуулар тапшырылат. Жалпы гранттын суммасы 44 400 АКШ долларын түзөт. Жаңы медициналык техника район тургундары үчүн профилактикалык жана диагностикалык кызматтардын сапатын жогорулатат.

Ош областынын Алай районунун жалпы дарыгерлик практика борбору 64 800 АКШ долларын түзгөн заманбап жабдуулар менен камсыздалат. Бериле турган техниканын тизмесине наркоз аппараты, операциялык лампалар жана электрокоагулятор кирет. Бул долбоордун аркасында түштүк аймактагы калк үчүн медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгү жана коопсуздугу жогорулайт.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев Япония Өкмөтүнө жана элине Кыргызстандын медициналык инфраструктурасын өнүктүрүүгө көргөзүп келе жаткан туруктуу колдоосу үчүн ыраазычылык билдирди.

«Япония менен кызматташтык – баштапкы медициналык жардамды бекемдөө жана региондук медициналык уюмдарды өнүктүрүү үчүн маанилүү салым. Япония тараптын медициналык жардамдын сапатын жана жеткиликтүүлүгүн жогорулатууга багытталган колдоосун абдан жогору баалайбыз», — деди министр.

Маалымат үчүн:

«Өсүмдүктүн тамырлары жана адамдын коопсуздугу» программасы Япония Өкмөтү тарабынан өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө элдин жашоо шартын жакшыртууга багытталган долбоорлорду колдоо максатында ишке ашырылат.

1996-жылдан бери Япониянын колдоосу менен Кыргызстанда саламаттык сактоо, билим берүү жана социалдык коргоо тармактарында 140тан ашык долбоор ишке ашырылды.

2025-жылдын 11–22-октябрь күндөрү Ош облустар аралык бириккен клиникалык ооруканасында Кытай Эл Республикасынын көз дарыгерлери «Экспресс ден соолук — жаркын саякат» долбоорунун алкагында иш алып барышты.

Долбоордун негизги максаты — Кыргызстандын түштүк аймагындагы калкка, өзгөчө катаракта жана глаукома менен жабыркаган бейтаптарга жогорку технологиялык офтальмологиялык жардам көрсөтүү.

Эки жуманын ичинде кытайлык адистер тарабынан 317 бейтапка акысыз операциялар жүргүзүлдү. Ар бир операциянын наркы орточо 100 миң сомдон ашат, бирок бардык чыгымдар Кытай Эл Республикасы тарабынан толугу менен каржыланды.

Ошондой эле «Кытай ден соолук — экспресс фонду» тарабынан Ош облустар аралык бириккен клиникалык ооруканасына 17 млн сомдук оптикалык когеренттүү томограф аппараты гуманитардык негизде тапшырылды.

Белгилей кетсек, Ош облустар аралык бириккен клиникалык ооруканасы менен Кытай дарыгерлеринин кызматташтыгы үч жылдан бери үзгүлтүксүз уланып келет.

2023-жылы — 338 бейтап,

2024-жылы — 237 бейтап,

2025-жылы — 317 бейтап акысыз операция алган.

Оорукананын жетекчилиги жана офтальмология бөлүмүнүн кызматкерлери Кытайдан келген дарыгерлерге ыраазычылык каттарын жана белектерди тапшырып, кошумча үч жылдык кызматташуу келишимине кол коюшту.

Бул иш-чара Кытай менен Кыргызстандын ортосундагы саламаттык сактоо жаатындагы кызматташтыкты тереңдетүүгө жана калкка жогорку сапаттагы медициналык жардам жеткирүүгө багытталган.

Ар бир өткөрүп жиберилген эмдөө толук аткарылып, ар бир бала корголсун деген максатта өлкө боюнча медициналык кызматкерлер окутуудан өтүп жатышат. 

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин вакциналар менен алдын алууга мүмкүн болгон инфекцияларга каршы профилактиканы күчөтүү боюнча чечимин ишке ашыруу жана «Иммунопрофилактика — 2025–2030-жылдар» программасынын алкагында өлкө боюнча медициналык кызматкерлер үчүн аймактык тренингдер башталды.

20–25-октябрь күндөрү республикадагы бардык областтарда окутуу иштери өтүүдө. Ага 1600дөн ашык медициналык кызматкер — иммунологдор, эпидемиологдор жана эмдөө боюнча медайымдар катышууда.

Окуу программасында төмөнкү темалар камтылган:

• эмдөөнүн өткөрүлүп жиберген учурларын аныктоо ыкмалары;
• ар бир бала үчүн жекече эмдөө графигин түзүү;
• каттоо жана отчеттук документтерди жүргүзүү;
• эмдөөлөрдү каттоонун санариптик системасы — I-emdoo менен иштөө.

Окутуу бирдиктүү программа боюнча өткөрүлүп, теориялык жана практикалык модулдар менен катар катышуучулардын билим деңгээли да бааланууда.

2025-жылдын май айында башталган кошумча эмдөө кампаниясы профилактикалык эмдөөлөрдүн календарын өткөрүп жиберген 1–5 жаштагы балдарды камтыйт. Максаты — балдарды кайра эмдөө, ата-энелердин маалымдуулугун жогорулатуу жана кызамык, көк жөтөл, дифтерия жана полиомиелит сыяктуу оорулардын жайылышын алдын алуу.

Бүгүнкү күнгө чейин жүргүзүлгөн эмдөөлөрдүн көрсөткүчтөрү:

• 28 100 бала —полиомиелитке каршы ооз аркылуу берилүүчү вакцина;
• 13 197 — инактивдештирилген полиомиелит вакцинасы;
• 4 279 — пента-вакцина алды; 
• 7 469 — пневмококк вакцинасын;
• 5 886 — ротавируска каршы вакцина.

Республикалык иммунопрофилактика борборунун маалыматына ылайык, 2020–2024-жылдар аралыгында 90 миңге жакын бала АКДС-3 эмдөөсүнүн толук курсун бүтүрө алган эмес. 2024-жылдын жыйынтыгы боюнча 22 060 бала эмделбей калган, алардын жарымына жакыны — бир жашка чейинкилер.

Негизги себептердин бири — диний ишенимдерге байланышкан эмдөөдөн баш тартуулар.

Кампаниянын алкагында алыскы айылдарга көчмө эмдөө бригадаларынын чыгып, ата-энелер менен жолугушуулар жана жарандык коомдун катышуусунда маалыматтык акциялар өткөрүлүүдө.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги ата-энелерди жакынкы медициналык мекемеге кайрылып, баласынын эмдөө календарын тактоого жана өз убагында эмдетүүгө чакырат.

Тармактар аралык кызматташтык жана профилактикага инвестициялар — жугуштуу эмес оорулардан өлүмдү азайтуунун ачкычы

2025-жылдын 22-октябрында Бишкек шаарында «Жугуштуу эмес оорулар: туруктуу өнүгүү үчүн инвестициялоонун убактысы» аттуу жогорку деңгээлдеги диалог болуп өттү.
Иш-чараны Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДССУ) менен биргеликте уюштурду.

Ага Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары Эдиль Байсалов, саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев, Экономика жана коммерция министрлигинин, Финансы министрлигинин, Мамлекеттик салык кызматынын, Билим берүү министрлигинин өкүлдөрү, ошондой эле ДССУнун Европа бюросунун эл аралык эксперттери катышты.

Иш-чаранын максаты — жүрөк-кан тамыр оорулары, онкология, өнөкөт дем алуу оорулары жана диабет сыяктуу жугуштуу эмес оорулардан (ЖЭО) өлүмдү азайтуу боюнча тармактар аралык чечимдерди жана иш-аракеттер планын иштеп чыгуу.  Алар Кыргызстандагы бардык өлүмдүн 83 пайызын түзүп, өлкө экономикасына жыл сайын 29,8 млрд сом (ИДПнын 4,8%) көлөмүндө зыян келтирет.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев белгилегендей, жугуштуу эмес оорулар менен күрөшүү — бул бир гана саламаттык сактоо системасынын эмес, бүтүндөй коомдун жана мамлекеттик органдардын милдети.

«Инсульт, инфаркт, онкология, диабет сыяктуу оорулар бүгүн саламаттык сактоо системасына чоң жүк болуп жатат. Биз дарылоо жана көзөмөл жүргүзүү менен алектенебиз, бирок бул оорулардын алдын алуунун негизги ыкмалары саламаттык сактоо системасынан тышкаркы чөйрөлөрдө. Бул — зыяндуу азыктарга, айрыкча тамекиге, алкоголдук жана кант кошулган суусундуктарга салыктарды жогорулатуу жана алардын жеткиликтүүлүгүн чектөө. Ошондой эле сатуу убактысын жана жерлерин жөнгө салган мыйзамдык чаралар, калкты дени сак жашоого шыктандырган чөйрөнү түзүү, велосипед жана жөө жүрүү инфраструктурасын өнүктүрүү, дыйкандарды колдоо жана органикалык азыктарды керектөөнү жайылтуу.
Профилактикага байланышкан чечимдер Саламаттык сактоо министрлиги, Экономика жана коммерция министрлиги, Финансы министрлиги, Салык кызматы, Билим берүү министрлиги жана жергиликтүү бийлик органдары тарабынан биргеликте кабыл алынышы керек. Азыр тармактар аралык чаралардын зарылдыгы боюнча түшүнүк өсүп жатат. Экономика жана коммерция министрлиги алкоголдук продукцияга салыктарды жогорулатуу боюнча сунуштарды даярдап, биз тамеки жана кант кошулган суусундуктар боюнча акциздерди көтөрүү багытында системалуу иш жүргүзүп жатабыз. ДССУнун эксперттери менен биргеликте жугуштуу эмес оорулар боюнча улуттук стратегиянын долбоорун быйыл аягына чыгарып, 2026-жылы аны өкмөттүн токтому же президенттин жарлыгы менен бекитүүнү пландап жатабыз, анткени документ бардык негизги тармактарды — экономиканы, билим берүүнү жана жергиликтүү өз алдынча башкарууну камтыйт. Биргелешкен аракеттер гана өлүмдү азайтууга жана улуттун саламаттыгын чыңдоого реалдуу мүмкүнчүлүк берет», — деди министр.

Саламаттык сактоо министрлиги, БУУнун Өнүктүрүү программасынын колдоосу менен ДССУ жана UNIATF тарабынан даярдалган жаңы инвестициялык негиздемеге ылайык, илдеттин алдын алууга жумшалган ар бир 1 сом 15 жыл ичинде 10 сомдон ашык экономикалык кайтарым алып келет, 87 миңден ашык адамдын өмүрүн сактап, эмгек өндүрүмдүүлүгүн 34,4 млрд сомго жогорулатат.

ДССУ «Эң пайдалуу инвестициялар (Best Buys WHO)» деп аталган ыкмаларды колдонууга чакырат. Алар беш жыл ичинде тез натыйжа берет:
– тамекиге, алкоголдук жана кант кошулган суусундуктарга акциздерди жогорулатуу;
– тузду керектөөнү азайтуу;
– калктын физикалык активдүүлүгүн көбөйтүү.

ДССУнун Европа регионалдык бюросунун аймактык кеңешчиси д-р Кремлин Викрамсингхе финансылык чаралар аркылуу коомдук саламаттыкты чыңдоо боюнча презентация жасады. Ал белгилегендей, зыяндуу товарларга баанын жогорулашы алардын керектөөсүн азайтып гана тим болбостон, үч эсе экономикалык пайда алып келет: салыктык кирешелердин өсүшү, дарылоого кеткен чыгымдардын азайышы жана эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн жогорулашы.

Мамлекет менен эл аралык уюмдардын биргелешкен аракеттеринин негизги максаты — өлкө жарандарынын ден соолугун чыңдоо жана туруктуу экономикалык өнүгүүгө жетишүү.

2025-жылдын 22-октябрында Бишкек шаарында «Саламаттык сактоо саясатын талдоо жана фактыларга негизделген далилдүү ыкмаларды пайдалануу: тажрыйба жана келечек» аттуу тегерек стол болуп өттү. Иш-чараны Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги «Саламаттык сактоо саясатын талдоо борбору» коомдук фонду менен биргеликте Женева университетинин колдоосу менен уюштурду.

Иш-чара саламаттык сактоо саясатын талдоо функциясынын Кыргызстанда түзүлгөндүгүнүн 25 жылдыгына арналды жана анын максаты — саламаттык сактоо секторунда башкаруучулук чечимдерди кабыл алуу процессине маалыматтарды, илимий изилдөөлөрдү жана аналитиканы интеграциялоо боюнча ыкмаларды талкуулоо болду.

Тегерек столдун ишине Президенттин Администрациясынын, Саламаттык сактоо министрлигинин, мамлекеттик органдардын, эл аралык уюмдардын, өнүктүрүү боюнча өнөктөштөрдүн, илимий жана эксперттик чөйрөнүн өкүлдөрү катышты.

Катышуучулар саламаттык сактоо саясатын талдоонун заманбап ыкмаларын, чечимдерди жана реформаларды иштеп чыгууда далилдүү маалыматтарды колдонуу тажрыйбасын, ошондой эле башкаруу системасын бекемдөөгө жана саламаттык сактоонун натыйжалуулугун жогорулатууга багытталган эл аралык долбоорлордун — NCD Policy Lab жана SDC глобалдык программасынын тажрыйбасын карашты.

Өзгөчө көңүл далилдүү башкаруу инструменттерин жугуштуу эмес ооруларды (ЖЭО) көзөмөлдөөдө, баштапкы медициналык-санитардык жардамдын (БМCЖ) натыйжалуулугун жогорулатууда жана өлкөнүн изилдөө мүмкүнчүлүктөрүн чыңдоодо пайдаланууга бурулду.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев белгилегендей, фактыларга жана далилдерге негизделген ыкмаларды колдонуу — саламаттык сактоону башкаруу системасынын ажырагыс бөлүгү болуп саналат.

«Бүгүнкү иш-чара өзгөчө мааниге ээ — ал Кыргызстанда саламаттык сактоо системасында аналитикалык функциянын калыптанышына жыйырма беш жыл болгонун билдирет. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун жана Улуу Британиянын Эл аралык өнүгүү департаментинин (DFID) колдоосу менен 2000-жылдардын башында системалык талдоо жана фактыларга негизделген чечимдерди кабыл алуу пайдубалы түптөлгөн. Бул маданият азыр биздин ишибиздин маанилүү бөлүгү болуп калды», — деди министр.

Анын айтымында, аналитикалык потенциалды өнүктүрүү маселеси өзгөчө мааниге ээ, анткени Кыргыз Республикасынын 2030-жылга чейинки саламаттык сактоо тармагын өнүктүрүү программасында негизги багыттардын бири катары далилдерге жана маалыматтарга негизделген башкаруу, БМCЖнын натыйжалуулугун жогорулатуу жана жугуштуу эмес оорулардын алдын алуу көрсөтүлгөн.

«Азыркы чакырыктар — өнөкөт оорулардын өсүшү, ресурстардын чектелүүсү, демографиялык өзгөрүүлөр — ар бир чечим ишенимдүү маалыматтарга жана объективдүү анализге таянууну талап кылат. Бул ресурстарды рационалдуу пайдаланууга жана калктын муктаждыктарына багытталган туруктуу саламаттык сактоо системасын түзүүгө мүмкүндүк берет», — деп баса белгиледи Эркин Чечейбаев.

Министр өнөктөштөргө жана эксперттик коомчулукка далилдүү саясат маданиятын өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн ыраазычылык билдирип, изилдөө ишмердигин координациялоо жана аналитиканы башкаруу процессине интеграциялоо Саламаттык сактоо министрлигинин жакынкы жылдардагы артыкчылыктуу багыты болорун белгиледи.

Тегерек стол иш-чарасы саламаттык сактоо системасындагы изилдөө ишмердигин туруктуу координациялоо механизмин өнүктүрүү боюнча тажрыйба алмашуу жана сунуштарды иштеп чыгуу үчүн маанилүү аянтча болду.

2025-жылдын 21-октябрында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинде министр Эркин Чечейбаев Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДССУ) миссиясы менен жолугушту. Миссия министрдин чакыруусу менен жугуштуу эмес оорулардын (ЖЭО) алдын алуу боюнча улуттук стратегияны иштеп чыгуу максатында келген.

Миссияны ДССУнун Европа регионалдык бюросунун ден соолукту чыңдоо жана оорулардын алдын алуу бөлүмүнүн директору доктор Гундо Вайлер жана ДССУнун Европа борборунун башчысы, баштапкы медициналык-санитардык жардам боюнча эксперт доктор Мелитта Якаб жетектешет.

Курамында коомдук саламаттыкты сактоо, жугуштуу эмес оорулардын алдын алуу, санариптештирүү жана саламаттык сактоо экономикасы боюнча алдыңкы эл аралык эксперттер бар. Алар ДССУнун Европа регионалдык бюросунан, Женевадагы штаб-квартирасынан жана аймактык кеңселеринен келишкен.

Миссиянын негизги максаты — жугуштуу эмес оорулардын алдын алуу боюнча Улуттук стратегияны иштеп чыгууга жана илгерилетүүгө көмөк көрсөтүү, коомдук саламаттыкты чыңдоого жана алдын алуу чараларын баштапкы медициналык-санитардык жардам (БМСЖ) системасына интеграциялоого басым жасоо болуп саналат.

Миссиянын иш сапарынын алкагында бир катар иш-чаралар пландаштырылган: Башкаруучу комитет жана жумушчу топтор менен жолугушуулар; ЖЭО менен күрөшүү стратегиясы жана алдын алуу чараларын БМСЖга интеграциялоо боюнча тематикалык семинар; медайымдардын ыйгарым укуктарын кеңейтүү жана ден соолукту чыңдоо кызматтарын өнүктүрүү тажрыйбасын изилдөө үчүн демонстрациялык аянтчага сапар; Президенттик администрациянын, Экономика жана коммерция министрлигинин, Финансы министрлигинин жана Мамлекеттик салык кызматынын өкүлдөрүнүн катышуусундагы жогорку деңгээлдеги саясий диалог өткөрүү каралган.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев жугуштуу эмес оорулардын алдын алуу мамлекеттик саясаттын негизги багыттарынын бири экенин баса белгиледи.
«Президенттин тапшырмасынын негизинде Саламаттык сактоо министрлиги көңүлдү оорулардын алдын алууга бурууда. Биздин милдет — ооруларды дарылоочу гана эмес, калктын саламаттыгын чыңдоочу министрлик болуу. Ошондуктан ЖЭО боюнча улуттук стратегияны иштеп чыгуу биз үчүн өзгөчө мааниге ээ», — деди министр.

Ошондой эле Эркин Чечейбаев стратегиянын көп секторлуу мүнөздө болуп, саламаттык сактоо, билим берүү, экономика, социалдык коргоо жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу тармактарын камтый турганын белгиледи.
«Кыргызстан ДССУнун эң мыкты эл аралык тажрыйбаларын улуттук системага ылайыкташтырып, ишке ашырууну максат кылууда. Өзгөчө көңүл башапкы медициналык-санитардык жардамды өнүктүрүүгө, үй-бүлөлүк дарыгерлердин, медайымдардын жана социалдык кызматкерлердин ролун жогорулатууга бурулууда», — деп кошумчалады министр.

2025-жылдын октябрь айынын башында Жүрөк хирургиясы жана органдарды трансплантациялоо илимий-изилдөө институтунда 73 жаштагы абалы өтө оор бейтапка аорталдык клапанды транскатетер аркылуу имплантациялоо (ТАВИ) боюнча жогорку технологиялуу уникалдуу операция ийгиликтүү аткарылды.

Бейтапка «Критикалык аорталык стеноз жана жетишсиздик, митралдык жана трикуспиддик клапандардын III даражадагы жетишсиздиги» деген диагноз коюлган. Эхокардиографиянын жыйынтыгы боюнча жүрөктүн чыгаруу фракциясы болгону 26% түзүп, бул өтө оор жүрөк жетишсиздигин көрсөтүп турган.

Буга чейин ал Новосибирск шаарындагы академик Мешалкин атындагы клиникада консультациядан өткөн. Ал жерде ашказандын жара оорусуна жана кан кетүү коркунучунун жогору болушуна байланыштуу кошумча дарылоо сунушталган. Бирок дарылануу учурунда бейтаптын абалы кескин начарлап, аны ташып жеткирүү мүмкүн болбогондуктан, ал Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Жүрөк хирургиясы жана органдарды трансплантациялоо институтуна жаткырылган.

Операция медицина илимдеринин доктору, эндоваскулярдык хирургия боюнча илимий-изилдөө бөлүмүнүн башчысы Олег Викторович Крестьянинов жана кыргыз хирургдарынын командасы — рентгенхирургия жана курч коронардык синдром бөлүмүнүн башчысы, медицина илимдеринин кандидаты Абай Турдубаевдин жетекчилиги астында биргелешип жүргүзүштү.

Операция маалында бейтаптын жамбаш артериясы аркылуу жаңы муундагы аорталдык клапан орнотулган.

Адистердин айтымында, бул учурдун уникалдуулугу — операция абалы өтө оор бейтапка жасалганында: жүрөктүн чыгаруу фракциясы өтө төмөн, , байкаларлык шишиктер, өпкөдө токтоп калган кан айлануу белгилери жана курсагында операциядан кийинки грыжасы болгон.

Бардык тобокелдиктерге карабастан, операция ийгиликтүү аяктады.

Бүгүн, операциядан эки жума өткөн соң, бейтаптын абалы канааттандырарлык деп бааланууда, ал үйүнө чыгарылып, дарыгерлердин амбулатордук көзөмөлүнө алынат.

Бул операция Кыргызстанда жогорку технологиялуу кардиохирургиянын өнүгүп жаткандыгын жана буга чейин чет өлкөдө гана жасалып келген татаал операцияларды азыр өлкө ичинде да ийгиликтүү жүргүзүүгө мүмкүн экендигин дагы бир ирет тастыктады.

Оорулардын алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаменти республика боюнча сасык тумоо жана КРВИ менен ооругандардын абалына жумалык мониторинг жүргүзүп жатат.

Учурда өлкө боюнча эпидемиологиялык кырдаал туруктуу. 2025-жылдын 42-жумасында (12–19-октябрь) республика боюнча КРВИнин 5887 учуру катталган (интенсивдүүлүк көрсөткүчү – 81,5), бул көрсөткүч өткөн жуманын деңгээлинде калды. Ооругандардын 64,1 пайызын 14 жашка чейинки балдар түзөт (3777 учур).

Азыркы учурда КРВИ жана сасык тумоо боюнча дозордук эпидемиологиялык көзөмөл уланууда. Лабораториялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары көрсөткөндөй, республиканын аймагында жыл сайын кездешип келген вирустар – аденовирус, респиратордук синцитиалдык вирус, метапневмовирус, парагрипп жана риновирус айланууда.

Эпидемиологиялык сезон башталгандан бери, башкача айтканда, 2025-жылдын 40-жумасынан (29-сентябрь – 5-октябрь) тартып бүгүнкү күнгө чейин сасык тумоонун вирусу аныкталган жок.

Учурда айланып жүргөн вирустардын арасында негизинен риновирус (36,9%), андан кийин аденовирус (26,3%), парагрипп I–IV типтери (21,1%) жана башка вирустар (15,7%) басымдуулук кылууда.

Сасык тумоонун алдын алуу максатында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги 63 734 доза «Гриппол+» вакцинасын сатып алып, өлкөнүн бардык региондоруна бөлүштүрдү. Вакцина биринчи кезекте тобокел тобундагы жарандарга арналган: медициналык кызматкерлерге, өнөкөт оорулары бар адамдарга, көп ооруй турган балдарга, 65 жаштан жогору адамдарга, кош бойлуу аялдарга.

Мындан тышкары, каалоочулар үчүн Бишкек шаарындагы төмөнкү жеке медициналык борборлордо акы төлөп эмдөө жүргүзүлүүдө: «Цадмир», «Кроха», «Малыш», «Интермедикал», «Комфортмедик», «Поликлиника 312». Вакцинациянын баасы 400 сомдон 1000 сомго чейин.

сасык тумоонун алдын алуу үчүн төмөнкү жөнөкөй эрежелерди сактоо сунушталат:

• респиратордук гигиенаны сактоо — жөтөлгөндө жана чүчкүргөндө ооз менен мурунду салфетка менен жабуу жана аны туура жок кылуу;
• организмдин өтө муздап же ысып кетишинен сактануу;
• өзүн начар сезген адамдар дене табы жогоруласа же сасык тумоонун башка белгилери байкалса, өз убагында обочолонуу;
• санитардык-гигиеналык эрежелерди сактоо (колду жуу, бөлмөлөрдү желдетүү, нымдуу тазалоо ж.б.);
• окуу жана эс алуу тартибин сактоо, ашыкча чарчоодон алыс болуу, таза абада көбүрөөк жүрүү, жетиштүү уктоо жана туура тамактануу;
• таңкы гимнастика жана дене тарбия менен машыгуу;
• эгер балада КРВИнин белгилери байкалса, аны мектепке же бала бакчага жөнөтпөө жана дарыгерге кайрылуу;
• беткап тагынуу жана социалдык аралыкты сактоо.

КРВИ жана сасык тумоонун белгилери пайда болгондо өз алдынча дарыланбастан, катталган жери боюнча үй-бүлөлүк дарыгерге кайрылуу сунушталат.

Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев саламаттык сактоо системасынын быйылкы жылдагы ишмердүүлүгүнүн отчеттук мезгилдеги жыйынтыктарына арналган коллегиянын жыйынын өткөрдү.

Жыйынга Президенттин Администрациясынын Тармактык саясат башкармалыгынын башкы эксперти, министрликтин түзүмдүк бөлүмдөрүнүн, карамагындагы уюмдардын жана медициналык мекемелердин жетекчилери катышты.

Коллегиянын жүрүшүндө саламаттык сактоо системасынын отчеттук мезгилдеги иш жыйынтыктары талданып, негизги көрсөткүчтөр каралып, тармакты башкаруунун натыйжалуулугун жогорулатуу боюнча чаралар белгиленди. Өзгөчө көңүл каржылоо, кадр саясаты, санариптештирүү, медициналык кызматтардын сапаты, дары менен камсыздоо, коомдук саламаттык жана стратегиялык программаларды ишке ашыруу маселелерине бурулду.

Министр Эркин Чечейбаев аткаруучулук тартипти бекемдөөнүн жана саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилеринин жоопкерчилигин күчөтүүнүн зарылдыгын белгиледи, айрыкча эне жана ымыркай өлүмү сыяктуу тармактардагы кемчиликтер үчүн жеке жоопкерчилик караларын эскертти. Ал тапшырмаларды аткарбоо, шалаакылык жана аракетсиздик учурларына министрлик катуу чара көрөрүн баса белгиледи.

Министр бардык деңгээлде — жетекчилерден тартып катардагы кызматкерлерге чейин — коррупциялык көрүнүштөргө жол берүүгө болбой турганын баса белгилеп, жарандардын ишенимин сактоонун негизги шарты ачыктык жана кесиптик этика экенин айтты.

Эркин Чечейбаев дарыгерлерди бейтаптарга болгон мамилени түп-тамырынан өзгөртүүгө, ар бир кайрылган адамга көңүл бурууга жана урмат көрсөтүүгө чакырды. Бул багытта жарандардын медициналык кызматтардын сапатына болгон нааразычылыгы же ыраазычылыгы эми санариптик «Пикир» платформасы аркылуу тынымсыз көзөмөлдөнөрүн билдирди. Ар бир дарыгердин жана ар бир мекеменин иши Саламаттык сактоо министрлиги менен Президенттин Администрациясы тарабынан туруктуу көзөмөлдө болот.

Министр өз сөзүндө санариптештирүү системанын ачыктыгын, башкаруу жана отчеттуулугун жогорулатуунун негизги куралы бойдон каларын дагы бир жолу белгиледи.

Жыйынтыгында Эркин Чечейбаев коллегиянын мындан аркы жыйындары да ушундай эле терең жана мазмундуу форматта өтөрүн айтты. Жыйын сегиз сааттан ашык созулуп, министрдин айтымында, бул — жаңы иш ыкмасы болот: коллегиялар формалдуу түрдө эмес, реалдуу талдоо жана так чечимдерди кабыл алуу үчүн негизги аянтчага айланат.

Коллегиянын жыйынтыгы боюнча алдыдагы иштин артыкчылыктуу багыттары аныкталды. Алардын ичинде башкаруучулук жоопкерчиликти бекемдөө, бюджеттик каражаттарды пайдалануудагы ачыктыкты жана натыйжалуулукту жогорулатуу, инфраструктураны жаңылоону жана саламаттык сактоону санариптик трансформациялоону улантуу, кадрдык потенциалды өнүктүрүү жана медициналык жардамдын сапатын жакшыртуу милдеттери кирет.

Коллегия тармакты башкаруунун натыйжалуулугун жогорулатууга жана жарандардын саламаттык сактоо системасына болгон ишенимин бекемдөөгө багытталган чечимдерди кабыл алуу менен жыйынтыкталды.

Кыргыз Республикасынын Кызыл Жарым Ай Улуттук Коому Саламаттык сактоо министрлиги менен биргеликте жана Швейцариянын Кызыл Крест Коомунун колдоосу менен «Алдын алууга боло турган сокурлукту тез баалоо (БОПС-2025)» аттуу кеңири изилдөөнү жүргүзүүдө. Бул дүйнөнүн 170тен ашуун өлкөсүндө колдонулган эл аралык Rapid Assessment of Avoidable Blindness (RAAB) стандартынын бир бөлүгү болуп саналат.

Изилдөөнүн максаттары:

• 50 жаштан жогору курактагы адамдар арасында сокурлуктун жана көрүү бузулууларын жайылышын аныктоо;
• Көрүүнү жоготууга алып келген негизги себептерди (катаракта, глаукома, көздүн арткы бөлүгүнүн оорулары, рефракциялык бузулууларын) аныктоо;
• Офтальмологиялык кызматтардын жеткиликтүүлүгүн, сапатын жана натыйжалуулугун баалоо — катарактанын хирургиялык дарылоосу, көрүүнү коррекциялоо жана диспансердик байкоо иштерин талдоо;
• Көз дарыгерлерине кайрылууга тоскоол болгон факторлорду (географиялык, финансылык, маалыматтык) изилдөө жана медициналык тейлөөдөн четте калган калк топторун аныктоо;
• Кыргызстанда көрүү бузулууларын алдын алуу, аныктоо жана дарылоо системасын өркүндөтүү боюнча сунуштарды иштеп чыгуу.

Мурдагы изилдөөлөр:

• 2017-жылы — Баткен, Ош жана Жалал-Абад областтарында жүргүзүлгөн;
• 2019-жылы — Ысык-Көл, Нарын, Чүй жана Талас областтарын камтыган.

Алардын жыйынтыгында сокурлуктун 80%га чейинки учурлары алдын алууга боло турганы аныкталган. Негизги себептер катары өз убагында жасалбаган катаракта операциясы жана глаукома, ошондой эле рефракциялык бузулууларын жетишсиз коррекциялоо көрсөтүлгөн.

БОПС-2025 изилдөөсү Ош, Жалал-Абад жана Баткен областтарын камтыйт. Анын жыйынтыктары бул аймактар боюнча жаңы, ишенимдүү маалыматтарды берет жана өлкө боюнча жалпыланган баалоо жүргүзүүгө мүмкүндүк түзөт. Алынган маалыматтар офтальмологиялык жардамдын натыйжалуулугун жогорулатуу жана республикада сокурлукту көзөмөлдөө боюнча саясатты жакшыртуу үчүн негиз болуп кызмат кылат.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министринин санариптик өнүктүрүү боюнча орун басары Нургүл Аднаева Бишкек шаарындагы Тез жардам борборунда көчмө жыйын өткөрдү.

Жыйындын жүрүшүндө Саламаттык сактоо министрлигинин санариптик күн тартибине кирген негизги маселелер талкууланып, Тез жардам борборунун ишинде колдонулуп жаткан санариптик технологиялар менен таанышуу жүргүзүлдү.

Борбордун кызматкерлери учурда иштеп жаткан автоматташтырылган башкаруу тутумунун мүмкүнчүлүктөрүн көрсөтүштү. Ал система төмөнкүлөрдү камсыздайт:

• чалууларды автоматтык түрдө бөлүштүрүү жана бригадаларды геолокация жана жол кырдаалын эске алынуу менен багыттоо;
• тез жардам унааларынын кыймылын реалдуу убакыт режиминде көзөмөлдөө жана нөөмөт кызматтарынын аракеттерин координациялоо;
• бейтаптарды ооруканага жеткирүүнү тездетүү жана кийинки коштоо үчүн медициналык мекемелер менен маалымат алмашуу.

Нургүл Аднаева ыкчам медициналык кызматта санариптик чечимдерди мындан ары да өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүн белгилеп, Тез жардам борборунун маалыматтык системасын электрондук саламаттык сактоо экосистемасына интеграциялоо маселесин көтөрдү.

Ошондой эле ал тез жардам бригадаларынын жүктөмүн божомолдоо, жооп кайтаруу убактысын талдоо жана маршруттарды оптималдаштыруу үчүн жасалма интеллект технологияларын изилдеп, ишке киргизүүнү тапшырды.

Жыйындын жыйынтыгында Нургүл Аднаева Тез жардам борборунун маалыматтык системасын улуттук электрондук саламаттык сактоо платформасына интеграциялоону улантуу жана анын этаптары менен мөөнөттөрү боюнча сунуштарды даярдоону тапшырды.

Бүгүн, 2025-жылдын 16-октябрында, Нарын шаарында Нарын облустук үй-бүлөлүк медицина борборунун жаңы имаратынын курулушуна мезгил кутусун салуу аземи болуп өттү. Курулуш иштери «Ас-Сафа борбору» кайрымдуулук фонду тарабынан каржыланат.

Долбоордун алкагында жер төлөсү бар төрт кабаттуу имарат курулуп, заманбап эмерек жана медициналык жабдуулар менен толук жабдылат. Жаңы борбор Нарын шаарынын жана районунун тургундары үчүн баштапкы медициналык санитардык жардамдын жеткиликтүүлүгүн жана сапатын жогорулатууга мүмкүндүк берет.

Мезгил кутусун салуу аземине Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев, Президенттин Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Нурбек Сатаров, Нарын шаарынын мэри Жайнак Немат уулу, «Ас-Сафа борбору» коомдук бирикмесинин аткаруучу директору Ибрагим Мальсагов жана Нарын районунун акими Нуридин Мадимаров катышты.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев өз сөзүндө, баштапкы медициналык санитардык жардамдын өнүгүүсү саламаттыкты сактоо тармагындагы мамлекеттик саясаттын башкы багыттарынын бири экенин белгиледи.

«Нарындагы үй-бүлөлүк медицина борборунун жаңы имаратынын курулушу региондогу медициналык инфраструктураны бекемдөөгө жана калк үчүн медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүн жогорулатууга багытталган маанилүү кадам. Дарыгерлер менен бейтаптар үчүн шарттарды жакшыртууга көмөк көрсөткөн өнөктөштөргө жана кайрымдуулук уюмдарына ыраазычылык билдиребиз», — деди саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев.

Учурдагы үй-бүлөлүк медицина борбору 1968-жылы курулуп, көп жылдар бою Нарын шаары менен район калкына медициналык кызмат көрсөтүп келген. Бирок азыркы учурда имарат тар болуп, заманбап талаптарга жооп бербей калган.

Ошондуктан Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги Президенттин Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлчүлүгү менен биргеликте «Ас-Сафа борбору» кайрымдуулук фонду менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, жыйынтыгында жаңы заманбап медициналык комплекстин курулушу боюнча эки тараптуу келишимге жетишкен.

Маалымат үчүн:

Нарын облустук үй-бүлөлүк медицина борбору Нарын шаарынын жана Нарын районунун 91 533 тургунун тейлейт.

Алардын ичинен 14 жашка чейинки 28 711 бала, анын ичинде 5 жашка чейинки 8 623 бала жана 1 жашка чейинки 1 056 ымыркай бар.

Аялдардын жалпы саны — 46 112, алардын 18 637си (40,4%) төрөт курагындагы аялдар.

2025-жылдын 9 айында борбордо 101 654 амбулатордук кабыл алуу жүргүзүлгөн.

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы – Кыргыз Республикасынын Президенттин Администрациясынын Жетекчиси Адылбек Касымалиев борбор калаада Республикалык клиникалык жугуштуу оорулар бейтапканасынын жаңы балдар имаратынын ачылыш аземине катышты. 

МинКаб Төрагасы өз сөзүндө өлкөнүн эпидемиологиялык коопсуздугун камсыз кылууда инфекциялык кызматтардын өзгөчө ролун белгиледи.

“Инфекциялык оорукана эпидемиологиялык коопсуздуктун негизги коргогучтарынын бири жана оорулардын жайылышын алдын алуудагы негизги линия болуп саналат. Бул жерде бейтаптар тез арада изоляцияланып, инфекциянын негизги булактары аныкталып, алардын жайылышына бөгөт коюлат. Бул мекеменин маанилүүлүгүн COVID-19 пандемиясы учурунда, оорукана эң оор оорулууларды кабыл алып, бүткүл системанын ишин координациялаганда баарыбыз көрдүк", - деп белгиледи Адылбек Касымалиев. 

Ал медицина кызматкерлерине ак ниет эмгеги жана жогорку кесипкөйлүгү үчүн ыраазычылык билдирди.

"Сиздер күн сайын өз ден соолугуңарды тобокелге салып, оор жана жооптуу иштерди аткарып жатасыздар. Сиздердин аркаңыздар менен өлкө боюнча жарандардын коопсуздугу жана саламаттыгы камсыз кылынууда", - деди МинКаб Төрагасы. 

Үч кабаттуу жаңы имарат жугуштуу оорулар менен жабыркаган балдарды дарылоого ылайыкталган жана заманбап медициналык талаптарга жооп берет. Ооруканада изоляцияланган жана жарым изоляцияланган бөлмөлөр, желдетүү жана абаны чыпкалоо системалары, бейтаптарга жана алардын ата-энелери үчүн ыңгайлуу шарттар түзүлгөн. Оорукананын айланасы көрктөндүрүлүп, диагностикалык жана дарылоонун заманбап технологиялары ишке киргизилген.

"Эми биздин жаш дарыланып жаткандар эл аралык талаптарга жооп берген ыңгайлуу жана коопсуз шарттарда медициналык жардам ала алышат. Бул иш-чара өлкөнүн бардык саламаттыкты сактоо системасы үчүн өзгөчө мааниге ээ", - деп белгиледи ал.

Адылбек Касымалиев Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаровдун атынан оорукананын жамаатын жаңы имараттын ачылышы менен куттуктап, долбоорду ишке ашырууга салым кошкондордун бардыгына ыраазычылык билдирди.

Адылбек Касымалиев ошондой эле Министрлер Кабинети саламаттыкты сактоо тармагын өнүктүрүүгө өзгөчө маани берип жатканын белгиледи.

"Өлкөдө буга чейин жылына 600гө жакын объект курулса, 2025-жылы мамлекеттик каржылоонун эсебинен 3 миңден ашуун объект курулат, анын 32си медициналык мекемелер. Акыркы эки жылда саламаттыкты сактоонун бюджети 22ден 49 миллиард сомго чейин өстү. Гемодиализге эле 2025-жылы 2,5 миллиард сом бөлүндү, ал 2022-жылы 300 миллион сом болгон. 2030-жылга чейин саламаттыкты сактоо тармагын каржылоону 130 миллиард сомго жеткирүү пландалууда", - деп белгиледи МинКаб Төрагасы.

МинКаб Төрагасы саламаттыкты сактоо тармагындагы системалуу иш жарандардын ден соолугун чыңдоого, адамдык капиталды өнүктүрүүгө жана өлкөнүн туруктуу келечегин камсыздоого багытталганын белгиледи. 

"Өлкөдө канчалык ден соолугу бекем адамдар көп болсо, экономика ошончолук күчтүү болуп, өнүгүүгө потенциалы чоң. Балдарыбыз дени сак болуп чоңоюп, Кыргызстандын ар бир жараны тынчтыкта, ынтымакта, бакубатчылыкта жашасын", - деп жыйынтыктады Адылбек Касымалиев.

Улуттук госпиталдын базасында мээнин оор кан тамыр ооруларына – аневризма жана артериовеноздук мальформацияга (АВМ) – чалдыккан балдарга жогорку технологиялуу эндоваскулярдык операциялар ийгиликтүү жүргүзүлдү.
операция Улуттук эне жана баланы коргоо борборунун жана Улуттук госпиталдын нейрохирургдарынын биргелешкен тобу тарабынан аткарылды.

Операциялар заманбап ангиографиялык операциялык бөлмөдө, интраоперациялык визуалдаштыруунун эң жаңы ыкмалары колдонулган шартта өттү.
Мультидисциплинардык командага эндоваскулярдык нейрохирургдар, анестезиолог-реаниматологдор, рентген-лаборанттар жана жандандыруу бөлүмүнүн дарыгерлери кирди.
Мындай ыкма жогорку деңгээлдеги коопсуздукту, так диагностика жана дарылоонун натыйжалуулугун камсыз кылды.

Интервенцияга чейин кан тамырлардын анатомиялык өзгөчөлүктөрүн, патологиялык түзүлүштөрдүн көлөмүн жана жайгашкан жерин аныктоо максатында деталдаштырылган ангиографиялык диагностика жүргүзүлдү.
Адистер коллегиалдык талкуулоодон кийин ар бир бейтап үчүн оптималдуу дарылоо тактикасын тандашты.

Хирургиялык манипуляциялар артерия аркылуу кирүү жолу менен, санариптик субтракциялык ангиографиянын көзөмөлүндө аткарылып, бул нурдун көлөмүн минималдаштырууга жана инструменттерди так жайгаштырууга мүмкүндүк берди.
Аневризмаларда магистралдык кан тамырдын өткөрүмдүүлүгүн сактоо менен аневризмалык капты эндоваскулярдык жол менен жабуу (окклюзия) жүргүзүлдү.
Ал эми артериовеноздук мальформацияларда кан менен камсыздоочу тамырларга селективдүү катетер коюлуп, андан соң патологиялык түйүн эмболизацияланды.
Контролдук ангиограммалар очоктун толук жок кылынганын жана мээнин нормалдуу кан айлануусу сакталып калганын тастыктады.

Бардык операциялар ийгиликтүү аяктады.
Операциядан кийинки мезгил татаалдашуусуз өтүүдө, балдардын абалы туруктуу, неврологиялык көрсөткүчтөрү жаш өзгөчөлүгүнө ылайык.

Эки алдыңкы медициналык мекеменин нейрохирургдарынын биргелешкен иши жогорку кесипкөйлүктү жана команда менен иштөөнүн натыйжалуулугун көрсөттү.
Бул операциялар Кыргызстанда балдар эндоваскулярдык нейрохирургиясынын өнүгүшүндө маанилүү кадам болуп, балдар арасындагы мээнин татаал кан тамыр ооруларын дарылоодо улуттук медицинанын чоң потенциалын дагы бир жолу ырастады.

Улуттук эне жана баланы коргоо борбордун трансплантология бөлүмүндө бөйрөктү көчүрүү боюнча дагы бир ийгиликтүү операция аткарылды.  
⠀  
Реципиент — 33 жаштагы О. Р., ал 1 жыл 9 ай бою өнөкөт бөйрөк оорусунун акыркы стадиясына байланыштуу гемодиализ алып келген. Донор — анын өз агасы, 44 жаштагы Т. Н.
⠀  
Операция ийгиликтүү өтүп, бейтаптын абалы туруктуу деп бааланууда.  
⠀  
Медициналык топтун маалыматына ылайык, донордун да, реципиенттин да абалы канааттандырарлык, ал эми көчүрүлгөн бөйрөктүн функциясы калыбына келген.
⠀  
Жалпысынан 2018-жылдан бери аталган борбордо 76 бөйрөк трансплантациясы жүргүзүлүп, алардын ичинен 2024-жылдан тарта 35 операция бюджеттик негизде акысыз жасалды.  
⠀  
Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги үчүн трансплантология программасын өнүктүрүү — артыкчылыктуу багыттардын бири.  
⠀  
Мамлекеттик колдоонун жана дарыгерлерибиздин кесипкөйлүгүнүн аркасында, учурда Кыргызстанда жогорку технологиялуу операциялар ийгиликтүү жүргүзүлүп, жарандарыбыз чет өлкөгө чыгууга муктаж болбостон, өз мекенинде эле өмүрүн сактап калууга мүмкүнчүлүк алууда.

Бишкек, 2025-жылдын 9-октябры — Бишкек шаарында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо форумы өтүп, анда «Дени сак адам – өнүккөн өлкө» (2019–2030-жж.) мамлекеттик программасын ишке ашыруунун аралык жыйынтыктары жана саламаттык сактоо тармагынын мындан аркы өнүгүү багыттары талкууланды.

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары Эдиль Байсалов форумду саламаттык сактоо системасын модернизациялоо боюнча маанилүү диалог аянтчасы катары баалап, Саламаттык сактоо министрлигине жүргүзүлүп жаткан системалуу иштери үчүн ыраазычылык билдирди.

Эдиль Байсалов жакынкы беш жыл ичинде саламаттык сактоого мамлекеттик каржылоону үч эсеге көбөйтүү пландалып жатканын белгиледи. Эгерде 2025-жылкы бюджетте бул тармакка 44 млрд сом каралган болсо, 2030-жылга карата бул сумма 130 млрд сомго жетет.

«Биз мамлекеттик кепилдиктер программасын кеңейтүүнү көздөп жатабыз — бул тарыхта биринчи жолу кызматтардын тизмеси кыскарбай, тескерисинче, кеңейет дегенди билдирет. Өзгөчө көңүл аялдардын жана балдардын саламаттыгына бурулат: улуттук пренаталдык жана неонаталдык скрининг программалары ишке киргизилет, эмдөө жана оорулардын алдын алуу чаралары күчөтүлөт. Калктын жашоо узактыгын жогорулатуу — алдыдагы беш жылдыктагы негизги артыкчылык», — деди Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев өз сөзүндө өткөн эки күндүк Биргелешкен жылдык кароонун жыйынтыктары саламаттык сактоо системасын өнүктүрүүнүн негизги багыттарын аныктоого жардам бергенин белгиледи. Ал ден соолукка инвестиция — бул өлкөнүн келечегине инвестиция, ошондуктан баштапкы медициналык-санитардык жардамды коомдук саламаттык сактоо кызматтары менен интеграциялоо зарыл экенин белгиледи. Бул чаралар оорулардын жүгүн азайтып, калктын бакубатчылыгын жогорулатууга өбөлгө түзөт.

Форумга БУУнун Кыргыз Республикасындагы туруктуу координатору Антье Граве, Дүйнөлүк банктын саламаттык сактоо боюнча башкы кеңешчиси Мохини Как, ДССУнун Кыргызстандагы өкүлчүлүгүнүн саламаттык сактоо саясаты боюнча кеңешчиси Аманда Шривайз, ошондой эле мамлекеттик органдардын, эл аралык уюмдардын жана өнүктүрүү өнөктөштөрүнүн өкүлдөрү катышышты. Катышуучулар Кыргызстандын туруктуу жана инклюзивдүү саламаттык сактоо системасын куруу боюнча реформаларды колдоого даярдыгын тастыкташты.

«Ден соолук форуму Кыргызстандын ден-соолукка жана бакубаттуулукка гана эмес, туруктуу өнүгүүнүн негизи катары адамдык капиталга инвестиция салууга болгон бекем умтулуусун чагылдырат. Саламаттыкты сактоо, билим берүү жана социалдык коргоо тармагындагы реформалар өлкөнүн адилеттүү жана туруктуу келечекке карай жылышына өбөлгө түзүүдө.  Бириккен Улуттар Уюму саламаттыкты сактоо менен жалпы камтууну өркүндөтүү жана ар бир адам, анын ичинде эң алыскы тоолуу аймактарда жашагандар үчүн сапаттуу медициналык жардамга жетүүнү камсыз кылууда Өкмөттүн жана Саламаттыкты сактоо министрлигинин ишенимдүү өнөктөшү бойдон калууда. Биз биргелешип, Туруктуу өнүгүүнүн 3-максаты: “Ден соолук жана бакубат жашоо” максатына жетишүү үчүн иштеп жатабыз жана эч ким көңүл сыртында калбашы үчүн аракеттенебиз»,- деди БУУнун Кыргыз Республикасындагы туруктуу координатору Антье Граве.

ДССУнун Кыргызстандагы өкүлчүлүгүнүн саламаттык сактоо саясаты боюнча кеңешчиси Аманда Шривайз өз кезегинде мындай деди:

«Кыргызстан калктын ден соолугун чыңдоо боюнча күчтүү лидерлигин көрсөтүп келет — баштапкы медициналык жардамды бекемдөө, жугуштуу эмес ооруларга каршы күрөшүү, жаңы коркунучтарга ыкчам жооп кайтаруу жана санариптик трансформацияны өнүктүрүү боюнча иш-аракеттер муну айгинелейт. ДССУ Саламаттык сактоо министрлиги менен тыгыз өнөктөштүгүнө сыймыктанат жана “Дени сак адам – өнүккөн өлкө” улуттук программасын ишке ашырууну колдойт, ар бир жарандын сапаттуу жана туруктуу медициналык кызматтарга жеткилигин камсыздоого көмөктөшөт».

Форумдун жыйынтыгында калктын ден соолугун жакшыртуу жана саламаттык сактоо системасын чыңдоо боюнча бир катар чараларды камтыган жыйынтыктоочу билдирүү кабыл алынды. Алардын катарына төмөнкүлөр кирет:

• коомдук саламаттык боюнча профилактикалык программаларды кеңейтүү;
• саламаттык сактоодо санариптештирүүнү жана жасалма интеллектти өнүктүрүү;
• медициналык кызматкерлердин кесиптик деңгээлин жогорулатуу;
• саламаттык сактоо тармагында каржылык ачыктыкты камсыз кылуу;
• тармакка инвестицияларды көбөйтүү.

Форум Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДССУ) жана өнүктүрүү өнөктөштөрүнүн колдоосу менен, Саламаттык сактоо боюнча өнөктөштөрдүн координациялык кеңеши аркылуу уюштурулду.
Иш-чара улуттук саламаттык сактоо системасын модернизациялоо жана туруктуу өнүктүрүү боюнча кийинки кадамдарды макулдашуу үчүн негизги диалог аянтчасы болуп калды.

Бүгүн, 2025-жылдын 7-октябрында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинде калктын саламаттыгын сактоо жана саламаттык сактоо тутумун өнүктүрүү боюнча «Дени сак адам – өнүккөн өлкө» (Программа-2030) улуттук программасын ишке ашыруунун Биргелешкен жылдык кароосу расмий түрдө ачылды. Иш-чара Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун техникалык жана эксперттик колдоосу менен уюштурулууда

Иш-чарага Саламаттык сактоо министрлигинин, Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондунун, министрликке караштуу уюмдардын өкүлдөрү, ошондой эле саламаттык сактоону өнүктүрүү боюнча өнөктөштөрү – Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ), ЮНИСЕФ, Дүйнөлүк банк, БУУӨП жана башка эл аралык уюмдардын өкүлдөрү катышууда.

Иш-чараны ачып жатып, саламаттык сактоо министринин орун басары Каарманбек Байдавлетов мындай деди:

«Биргелешкен жылдык кароонун негизги максаты – 2019–2023-жылдар аралыгындагы Программа-2030дун ишке ашырылышына жасалган талдоонун негизинде анын андан аркы ишке ашыруусуна багытталган так сунуштарды иштеп чыгуу. Биздин негизги милдет – алдыдагы жылдар үчүн саламаттык сактоо тармагынын өнүгүшүнүн артыкчылыктуу багыттарын аныктап, өнүктүрүү өнөктөштөрү менен биргеликте аракеттердин планын макулдашуу. Саламаттык сактоонун туруктуу өнүгүшүнө жана системанын натыйжалуулугун жогорулатууга бир гана биргелешкен аракеттер аркылуу жетишүүгө болот. Биздин бардык аракеттерибиздин борборунда – адам, анын саламаттыгы жана бакубат жашоосу турат».

Ошондой эле ал эл аралык өнөктөштөргө көрсөтүп жаткан колдоосу жана Программаны ишке ашыруудагы активдүү катышуусу үчүн ыраазычылык билдирди.

Кароонун негизги темалары жана күтүлүп жаткан жыйынтыктары:

• 2025–2030-жылдарга карата жаңыланган Иш-чаралар планын сунуштоо, анда кадрдык ресурстарды өнүктүрүү, каржылоо, санариптештирүү жана саламаттык сактоо инфраструктурасын жакшыртуу боюнча стратегиялык демилгелер камтылган;
• Саламаттык сактоо тутумун андан ары оптималдаштыруу: медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жогорулатуу, профилактиканы чыңдоо, ресурстарды рационалдуу пайдалануу, медициналык илимди өнүктүрүү;
• Туруктуу өнүгүү максаттары (ТӨМ) менен шайкештикти камсыз кылуу жана мониторинг индикаторлорун макулдашуу;
• ДССУнун колдоосу менен иштелип чыккан улуттук индикаторлор топтомун жана саламаттык сактоонун туруктуу өнүгүү көрсөткүчтөрүнүн бирдиктүү маалымат базасын сунуштоо;
• 2025–2030-жылдары Программанын негизги багыттарын ишке ашыруу боюнча мамлекеттик саясатты өркүндөтүү жана өнүктүрүү өнөктөштөрүнүн сунуштарын иштеп чыгуу.

Биргелешкен жылдык кароо 7–8-октябрда өтүп, 2025-жылдын 9-октябрында өтө турган Саламаттык сактоо боюнча саммит менен жыйынтыкталат. Саммиттин жүрүшүндө Биргелешкен жылдык кароонун жыйынтыктары чыгарылып, калктын сапаттуу медициналык кызматтарга жеткилигин жакшыртуу максатында кабыл алынган программаларды ишке ашыруу боюнча чечимдер кабыл алынат.

Маалымат үчүн:
«Дени сак адам – өнүккөн өлкө» программасы (2019–2030-жж.) – Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо тутумун өнүктүрүүгө багытталган узак мөөнөттүү стратегиялык алкак болуп саналат. Ал профилактиканы чыңдоого, кызмат көрсөтүүлөрдүн сапаты менен жеткилигин жогорулатууга, туруктуу каржылоону камсыздоого жана тармакты санариптик трансформациялоого багытталган. Программа Туруктуу өнүгүү максаттарынын (ТӨМ) глобалдык күн тартиби менен шайкеш келет.

Оорулардын алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаменти билдирет: республика боюнча сасык тумоо, КРВИ жана коронавирус инфекциясынын деңгээли боюнча жумалык мониторинг жүргүзүлүп турат.

Аталган мониторингдин маалыматтарына ылайык, 2025-жылдын 40-жумасында (29-сентябрдан 5-октябрга чейин) республика боюнча 5341 КРВИ учурлары катталган (и.к. – 74,0). Өткөн жума (39-жума – 5726 учур, и.к. 79,3) менен салыштырганда оорулуулардын саны 6,7% азайган. Бардык катталган учурлардын ичинен 60% – 14 жашка чейинки балдар (3205 учур).

Ар жылы күз айларынын келиши, абанын температурасынын төмөндөшү жана окуу жылынын башталышы менен калктын топтолушу көбөйүп, ошого жараша КРВИ менен ооругандардын саны өсүшү байкалат.

Учурда КРВИ жана сасык тумоонун эпидемиологиялык сезону баштала элек. Көп жылдык байкоолорго ылайык, эпидемиялык сезон, адатта, ноябрдын аягында же декабрдын башында башталат.

Азыркы учурда КРВИ жана сасык тумоо боюнча дозордук эпидкөзөмөл жүргүзүлүп жатат. КРВИ менен ооругандардан алынган лабораториялык анализдердин жыйынтыгына ылайык, республикада жыл сайын кездешкен вирустар – аденовирус, респиратордук синцитиалдык вирус, метапневмовирус, парагрипп жана риновирус – айланып жүрөт.

2025–2026-жылдардагы жаңы эпидемиологиялык сезон башталгандан бери (40-жума боюнча) 71 үлгү текшерилип, алардын ичинен 16 үлгү (22,5%) оң чыккан. Аныничинде: риновирус – 37,5% (6 учур), аденовирус – 25% (4 учур), парагрипп I–IV түрлөрү – 25% (4 учур), башка вирустар (бокавирус, метапневмовирус жана коронавирус) – 12,5% (2 учур). Сасык тумоо учурлары катталган жок.

Сасык тумоонун алдын алуу максатында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги 63 734 доза «Гриппол+» вакцинасын сатып алуу боюнча тендер өткөргөн.

Учурда вакцинанын келиши күтүлүүдө. Ал акысыз жүргүзүлөт жана биринчи кезекте тобокелдик тобуна кирген жарандар эмделет:

• медициналык кызматкерлер;
• өнөкөт оорусу бар адамдар;
• тез-тез ооруган балдар;
• 65 жаштан жогорку жарандар;
• кош бойлуу аялдар.

Респиратордук инфекциялардын жалпы профилактикасы төмөнкү жөнөкөй эрежелерди сактоону камтыйт:

• баладан КРВИ белгилери байкалса, айыгып кеткенге чейин мектепке же бала бакчага жөнөтпөңүз жана дарыгерге кайрылыңыз;
• беткап тагынуу жана социалдык аралыкты сактоо;
• жөтөлгөндө же чүчкүргөндө ооз жана мурунду кагаз жүз аарчы менен жабуу жана аны туура жок кылуу;
• организмди суукка же ысыкка ашыкча дуушар кылбоо;
• жогорку дене тап жана башка белгилер пайда болгондо өз убагында обочолонуу (изоляция);
• колду таза кармоо, үйдү дайыма желдетүү жана нымдуу тазалоо жүргүзүү;
• окуу жана эс алуу тартибин сактоо, ашыкча чарчабоо, таза абага чыгуу, жетиштүү уктоо жана туура тамактануу;
• эртең мененки гимнастика жана көнүгүүлөрдү жасоо.

КРВИ жана сасык тумоодон сактануу үчүн жогорудагы эрежелерди сактаңыз. Эгерде оорунун белгилери пайда болсо – дароо медициналык жардамга кайрылыңыз.

Өзүңүздү жана жакындарыңызга кам көрүңүз!

2025-жылдын 2-3-октябрында Тажикстандын Душанбе шаарында Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин (КМШ) Саламаттык сактоо боюнча кызматташтык кеңешинин XXXVIII жыйыны болуп өттү. Иш-чарага КМШга мүчө мамлекеттердин саламаттыкты сактоо министрлери, тиешелүү мекемелердин, эл аралык уюмдардын өкүлдөрү катышты. Жыйынга Кыргыз Республикасынын атынан саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев катышты.

КМШнын Саламаттык сактоо боюнча кызматташуу кеңеши мүчө-мамлекеттердин жарандарынын ден соолугун коргоо боюнча тажрыйба алмашуу, макулдашылган ыкмаларды иштеп чыгуу жана биргелешкен демилгелерди ишке ашыруу үчүн негизги аянтча болуп саналат.

Жолугушуунун жүрүшүндө КМШ өлкөлөрүнүн саламаттык сактоо системасын өнүктүрүүнүн артыкчылыктуу багыттары, анын ичинде баштапкы медициналык-санитардык жардамды чыңдоо, жугуштуу эмес оорулар менен күрөшүү, санариптик технологияларды жана инновацияларды медициналык практикага киргизүү талкууланды. Өзгөчө көңүл рак, кургак учук, кант диабети менен күрөшүүдө эл аралык кызматташтыкты кеңейтүүгө, ошондой эле 2026-жылды КМШда Саламаттык сактоо жылы деп жарыялоо демилгесине бурулду. Пленардык жыйындын жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри баштапкы медициналык-санитардык жардамды (БМСЖ) реформалоонун жыйынтыктары жөнүндө баяндама жасады. Ал  баштапкы медициналык-санитардык жардамд эффективдүү саламаттык сактоо системасынын негизи жана оорулардын алдын алуунун, тобокелдиктерди эрте аныктоонун жана стационардык мекемелердин түйшүгүн азайтуунун негизги механизми болуп саналарын белгиледи.

Кеңештин ишинин жыйынтыгында бир катар багыттар боюнча чечимдер кабыл алынып, 2026-жылга карата иш-чаралар планы бекитилип, КМШ өлкөлөрүнүн саламаттык сактоо тармагындагы кызматташуусун мындан ары чыңдоого багытталган документтерге кол коюлду.