Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги өлкөдө дары-дармек каражаттарынын коопсуздугун жана натыйжалуулугун камсыз кылуучу дары-дармектерди көзөмөлдөө системасын ишке киргизди.

2023-жылдын 9-февралында Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети өлкөдө дары каражаттарын көзөмөлдөө системасын киргизүү жөнүндө токтомго кол койду. Бул система Кыргызстанда дары-дармектердин коопсуздугун жана сапатын камсыз кылуунун маанилүү куралы болуп калат.

Дары-дармекти көзөмөлдөө системасы дары-дармекти өндүрүүдөн баштап жайылтууга чейинки жашоо циклинин бардык этаптарында орнотулат. Ал дарылардын сапатын көзөмөлдөөнү жакшыртууга, ошондой эле бейтаптардын укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоого жардам берет.

«Дары-дармек каражаттарын көзөмөлдөө системасын киргизүү Кыргызстанда дары-дармек каражаттарынын коопсуздугун жана эффективдүүлүгүн камсыз кылуу үчүн маанилүү кадам болуп саналат, ошондой эле бул система жасалма дары-дармектерди сатуунун алдын алууга мүмкүндүк берип, ар бир дары-дармектин келип чыгышы жана тарыхы тууралуу маалыматты тез алууга шарт түзөт ", - деп билдирди Айнура Абалиева, дары департаментинин башчысы. 

Дары-дармектерди көзөмөлдөө системасы Кыргызстандагы бардык дары-дармектерди өндүрүүчүлөр жана жеткирүүчүлөр үчүн милдеттүү болот. Системанын иштешине мониторинг жүргүзүү жана көзөмөлдөө Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Дары-дармек жана медициналык буюмдар департаментине жүктөлөт.

Маалым болгондой, Кыргызстандагы көзөмөлдөө системасы өлкөдө каттоо процедурасынан өткөн ар бир дары тууралуу маалыматты камтыган Дары-дармек жана медициналык буюмдардын электрондук маалымат базасынын инфраструктурасына негизделген. Реестр бардык кызыкдар тараптарга, анын ичинде дарыгерлерге, фармацевттерге жана бейтаптарга жеткиликтүү.

Бул система Түркиянын көзөмөлдөө системасынын негизинде иштелип чыккан. Дүйнөлүк банктын 2012-жылдагы макаласында Түркия дүйнөдөгү фармацевтикалык камсыздоо чынжырында толук көзөмөлдү ийгиликтүү ишке ашырган биринчи өлкө болду. Кошумчалай кетсек, көп тармактуу продукцияны  

номерлөө системасын иштеткен алдыңкы эл аралык GS1 уюму Түркияда жасалган дары-дармектерди көзөмөлдөө системасы дүйнөдөгү эң ийгиликтүү система экенин билдирди.

Дары-дармек жана медициналык буюмдар электрондук маалымат базасындагы бул инновация дары-дармектердин сапатын көзөмөлдөөнү жакшыртууга, ошондой эле Кыргызстандагы бейтаптарды дары-дармек менен дарылоонун коопсуздугун жана натыйжалуулугун камсыздоого жардам берет.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги бардык өндүрүүчүлөрдү жана дары-дармектерди жеткирүүчүлөрдү дары-дармек каражаттарын көзөмөлдөө системасынын алкагында белгиленген жаңы талаптарды жана стандарттарды сактоого чакырат.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги медициналык жардамдын жогорку технологиялык (кымбат) түрлөрүн көрсөтүү максатында 2023-жылга карата саламаттыкты сактоо уюмдарына Жогорку технологиялар фонду (ЖТФ) жана Борборлоштурулган Иш-чаралар аркылуу жалпы суммасы 664 миллион сомдон ашык каржылык каражаттарды бөлүштүрүү процессин жүргүзүүдө.

Жыл сайын Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2002-жылдын 7-майындагы №287 «Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин медициналык жардамдын жогорку технологиялык (кымбат) түрлөрү боюнча фондун түзүү жөнүндө» Токтомуна ылайык жана Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин 2019-жылдын 25-сентябрындагы № 92 буйругу менен бекитилген Борборлоштурулган иш-чаралар жөнүндө жобого ылайык, бейтаптар жогорку технологиялык жана кымбат баалуу жабдуулар, дары-дармек жана медициналык буюмдар менен камсыздалат.

ЖТФнын алкагында медициналык жардам алуу үчүн ар бир уюмда комиссия түзүлөт, ал ЖТФнын алкагында дарылануунун кымбат түрлөрүн жана дары-дармектерди алууга муктаж болгон бейтаптардын банкын (регистрин) түзөт, ага өлкөнүн бардык аймактарынан, ал тургай эң алыскы калктуу конуштардан келген бейтаптар кирет. Аныкталган диагнозу боюнча бейтаптар медициналык мекемелердин уюмдарына кайрылып, кезекке турушат. Учурда Саламаттыкты сактоо министрлиги ЖТФ алкагында медициналык жардам алууга кезекке туруунун тартибин ачык-айкын камсыз кылуу үчүн санариптик чечимди түзүү тапшырмасын көтөрдү.

ЖТФ биринчи кезекте социалдык багыттагы мүнөзгө ээ. Булар негизинен калктын аялуу катмарынын категориясындагы жарандар (ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар – балдар жана чоңдор, кароосуз калган балдар, аз камсыз болгон жана кирешеси жок аз камсыз болгон жарандар, пенсионерлер).

2022-жылы Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан бейтаптарды жашоо үчүн маанилүү дары-дармектер жана медициналык буюмдар менен камсыз кылуу үчүн ЖТФ аркылуу 333,0 млн сом жана БИ аркылуу 331 680 миң сом бөлүнгөн.

Бул бөлүнгөн каражаттар жыл сайын Саламаттыкты сактоо министрлигинин комиссиясы тарабынан төмөнкү жогорку технологиялык (кымбат) кызматтарды көрсөтүүчү уюмдарга бөлүштүрүлөт:

- мээнин тамырларына операциялар;

- курч коронардык синдромдо жана миокард инфарктында жүрөк-кан тамыр, ангиографиялык операциялар, стент орнотуу;

- кардиохирургиялык операциялар (клапандар, ЭКС, АКШ);

- сөөктөргө жана муундарга татаал ортопедиялык операциялар;

- жогорку технологиялык чыгымдалуучу материалдарды талап кылган микрохирургиялык операциялар;

- онко-химикаталарды жана маанилүү дары-дармектерди сатып алуу.

Белгилей кетсек, 2022-жылы Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигине Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Буйругу менен дары-дармек менен камсыздоого, социалдык маанилүү оорулардын алдын алуу жана дарылоо маселелерин чечүүгө кошумча 1 млрд сом бөлүнүп берилген. Бөлүнгөн сумманын атайын максаты бар, тактап айтканда, бейтаптар үчүн дары-дармектерди сатып алуу: онкология, чоңдор жана балдар гематологиясы, чоңдор жана балдар гемофилиясы, склероз, омуртка булчуңдарынын атрофиясы, кант диабетинин2-типтеги чоңдор үчүн жана 1-типтеги балдар үчүн, вирустук гепатит "C, B, D" түрлөрү.

2023 жылдын январь айынан тарта Ч.Мамбетов атындагы Талас облустук биргелешкен ооруканасында компьютердик томограф иштеп баштады. Саламаттыкты сактоо министрлиги тарабынан берилген аппараттын баасы 349 000$. Бул заманбап медициналык жабдуу пайдаланууга берилгенден бери бейтаптар ден соолугун текшертүүгө мүмкүнчүлүк алды. Текшерүүнүн баасы дагы карапайым калктын чөнтөгүнө ыңгайлуу. 
“2022 жылы чыккан бул жаңы аппарат дарыгерлердин жумушун кыйла жеңилдетүүдө. Ооруканабызда компьютердик томография жокто бейтаптар айласыздан жолдун алыстыгына карабастан борбор калаага же жеке менчик клиникаларга кайрылууга аргасыз эле. Эми бул аппарат менен шашылыш түрдө түшкөн бейтаптардын дартын тез арада аныктап, дарылоого шарт түзүлдү”, - деп белгиледи Нурдин Усупбеков, оорукананын жетекчиси. 
Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министрлигинин буйругу менен республиканын калкына өз убагында консультациялык-диагностикалык жардам көрсөтүү жана медициналык жардамдын сапатын жогорулатуу максатында компьютердик томограф күнү-түнү иштөөгө өттү.
Ошондой эле, Саламаттык сактоо министринин берген тапшырмасынын алкагында, калкка жеткиликтүү диагностикалык кызмат берүү үчүн компьютердик томографиянын баасы 2601 сомдон 1500 сомго кайра каралып чыкканын белгилейбиз.

КР Саламаттыкты сактоо министри Гүлнара Баатырова республиканын ведомстволук түзүмдөрүнүн жана саламаттыкты сактоо уюмдарынын жетекчилери менен жума сайын өткөрүлүүчү кеңешмеде калкты жеңилдетилген дары-дармектер менен камсыздоого өзгөчө көңүл бурду.

  «Жарандаржеңилдетилген дары-дармектерди тиешелүү арзандатууларды эсепке албастан сатып алууга мажбурланып жаткандыгы боюнча даттануулар болуп жатат. Урматтуу кесиптештер, дары менен камсыздоо саясатын баарыңар билесиңер. Эмнеге жарандарыбызга дары-дармектерге рецепт жазып бербейсинер. Мамлекет тарабынан дары-дармектерге каражат бөлүнүп жатса да, бейтаптарды кымбат баалуу дарыларды сатып алууга жөнөтөсүңөр. Ал эми башка аймактардан келген канчалаган адамды кайра текшерүүдөн өтүү үчүн жеке лабораторияларга жөнөтөсүңөр? Мамлекеттик лабораторияларга ишенбейсиңерби? Эмнеге бейтаптарды дароо ооруканага жаткырбайсыңар? Ушул маселелерге өзгөчө көңүл бургула», - деди министр.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин жетекчисинин тапшырмасы боюнча саламаттыкты сактоо уюмдарынын жетекчилерине жарандарды амбулатордук жана стационардык деңгээлде жеңилдетилген дары-дармек менен камсыздоо маселесин, ошондой эле жарандар республиканын саламаттык сактоо уюмдарына кайрылганда лабораториялык диагностикалык изилдөөлөрдү негизсиз кайталоо маселесин өзгөчө көзөмөлгө алуу боюнча ооз эки тапшырма берилди.

Эске салсак, Саламаттыкты сактоо министрлигинде ведомствого караштуу түзүмдөрдүн жетекчилеринин (ММКФ, РИБ, «СПИД» РБ, МСЭКД), баштапкы жана үчүнчү деңгээлдеги саламаттыкты сактоо уюмдарынын жетекчилеринин катышуусунда жума сайын жыйын өткөрүлөт. Ошондой эле аймактык түзүмдөрдүн жетекчилери онлайн байланышышат.

Маалымдама:

Параноиддик шизофрения, себептери ар кандай аффективдик бузулуулар, эпилепсия, бронхиалдык астма менен жабыркаган бейтаптарды, терминалдык стадиядагы онкологиялык оорулууларды мамлекеттик кепилдиктер программасынын алкагында мамлекет амбулатордук деңгээлде жеңилдетилген дары-дармек менен камсыз кылат. Жеңилдетилген дарыларды сатып алууда бейтаптар үчүн арзандатуу 90-100% түзөт.

Мындан тышкары, камсыздандырылган жарандар Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фонду менен келишим түзгөн дарыканалардан электрондук рецепттерди колдонуу менен дары-дармектерди (500дөн ашык аталыштагы) 50%га чейинки арзандатуу менен сатып алууга укуктуу. Калган сумма (50%) ММК фонду тарабынан каржыланат.

Бүгүн, 2023-жылдын 1-мартында репродуктивдүү курактагы аялдарды жана өспүрүм кыздарды медициналык кароодон өткөрүү үчүн Баткен облусунун Баткен районунун Самаркандек айылына медициналык көчмө мобилдик клиника келди.

Көп тармактуу бригада (онколог-маммолог, гинеколог, терапевт жана УЗИ адиси) ооруну алгачкы этапта аныктоо, дарылоо-профилактикалык жардам көрсөтүү максатында Баткен районунун эң алыскы айылдарынын тургундарын медициналык кароодон өткөрөт. Кошумча медициналык текшерүүнү же адистин кеңешин талап кылган оору аныкталса, дарыгерлер адистештирилген медициналык мекемелерге тиешелүү сунуштарды беришет. Ошондой эле, текшерүүнүн жыйынтыгы бейтаптарды андан ары көзөмөлдөө жана башкаруу үчүн райондук уюмдардын жетекчилерине өткөрүлүп берилет.

Мобилдик клиника ар кандай климаттык жана географиялык шарттарда бейтаптарды текшерүү жана диагностикалык изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн бардык керектүү медициналык жабдуулар менен жабдылган.

Баткен облусунун жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өкүлдөрү, саламаттыкты сактоо уюмдарынын медицина кызматкерлери «Үй-бүлөнү пландаштыруу боюнча Кыргыз Альянсы» бейөкмөт уюмунун жана Улуу Британиянын Өкмөтүнүн жана БУУнун Калкты жайгаштыруу Фондунун (ЮНФПА) Кыргызстандагы өкүлчүлүгүнүн техникалык колдоосу менен жергиликтүү тургундар арасында репродуктивдүү ден соолук маселелери, гендердик зомбулукту чечүүдөгү гендердик нормалар боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүшөт.

Эскерте кетсек, 2023-жылдын 20-февралынан 28-февралына чейин көп тармактуу дарыгерлер тобу Баткен облусунун Лейлек районунда жашаган аялдарга жана өспүрүм кыздарга акысыз консультацияларды жана текшерүүлөрдү жүргүзүшкөн. Аныкталган оорулар боюнча маалыматтар бейтаптарды андан ары текшерүү жана дарылоо үчүн аймактык саламаттык сактоо уюмдарына өткөрүлүп берилди.

Баткен районундагы мобилдик клиниканын иштөө графиги:

- 1-март - Самаркандек айылы, М.Салихов атындагы орто мектеби 

- 2-март - Көк-Таш айылы, Ш. Гана атындагы орто мектеби

− 3-март – Ак-Сай айылы, Ак-Сай орто мектеби

- 4-5-март - Кара-Бак айылы, Б.Нарматов атындагы орто мектеби 

- 6-7-март - Кызыл-Бел айылы, А.Масалиев атындагы орто мектеби

- 8-март - Боз-Адыр айылы, Б.Акматов атындагы орто мектеби

2023-жылдын 1-мартында КР Саламаттык сактоо министри Гүлнара Баатырова "Диабетсиз балалык" коомдук бирикмесинин төрайымы Нурхан Жумабаева менен жолугушту.

Жыйында кант диабети менен ооруган балдарды жана чоң кишилерди жетиштүү өлчөмдө инсулин менен камсыз кылуу боюнча бардык маселелер талкууланып, тез арада инсулин сатып алуу боюнча тендер өткөрүү жана каржылоону көбөйтүү мүмкүнчүлүгү талкууланды.

Жолугушуунун жүрүшүндө Нурхан Жумабаева белгилегендей, КР Саламаттык сактоо министрлиги тарабынан диабет менен ооруган балдарды жана чоңдорду инсулин менен камсыз кылуу боюнча бардык зарыл иштер жүргүзүлүп келет, бирок Министрликти каржылоонун жетишсиздиги бул дары-дармектерди жетиштүү деңгээлде сатып алууга түздөн-түз таасирин тийгизүүдө, анткени кант диабети менен ооругандардын саны да өсүүдө. 

Мындан тышкары, жыл сайын оорулуулар арасында инсулиндерди бөлүштүрүү маселеси келип чыгат да, жыл сайын Бишкек шаарында инсулиндердин жетишсиздиги байкалаарын белгиледи. 

"Инсулиндерди бирдей бөлүштүрүү маселесин чечүүнүн варианттарынын бири катары инсулиндерди бөлүштүрүү дарыкана тармагы аркылуу өтүшү керек", - деди Нурхан Жумабаева.

 «КР Саламаттыкты сактоо министрлиги кант диабети менен ооруган бейтаптарды инсулин менен тийиштүү деңгээлде камсыз кылуу маселесине ар дайым кам көрүп, көзөмөл жүргүзүүдө. 

Жыл сайын мамлекеттик бюджеттен дары-дармек сатып алууга 192 миллион сом бөлүнөт, бул каражат жетишсиз экенин билебиз. Учурда кант диабети менен ооруган адамдарды инсулин менен үзгүлтүксүз камсыздоо боюнча иштер жүрүп жатат, гуманитардык жардам түрүндө инсулин партиясын жеткирүү күтүлүүдө. Ошондой эле инсулиндерди гана эмес, башка дары-дармектерди дагы бир топ арзан баада түздөн-түз өндүрүштүк ишканадан сатып алууну уюштуруу иштери жүрүп жатат», - деди КР Саламаттык сактоо министри Гүлнара Баатырова.

2-мартта министр КР Саламаттыкты сактоо министрлигинин жооптуу кызматкерлери жана эндокринологиялык диспансердин башкы дарыгери Наталья Добрынина менен бирге кант диабети менен ооруган балдардын ата-энелерин кабыл алды. Жолугушуу абдан конструктивдүү маанайда өттү.

Эки жолугушуунун жыйынтыгында Гүлнара Баатырова Саламаттык сактоо министринин орун басары Улан Садыковго 2023-жылга карата инсулиндерди сатып алуу боюнча тендерди өз убагында өткөрүү маселесин өзгөчө көзөмөлгө алуу тапшырмасын берди. Ошондой эле КР Саламаттык сактоо министрлигинин штаттан тышкаркы эндокринологу Наталья Добрынинага кыска мөөнөттө бүткүл республика боюнча "диабет мектептеринин" ишин текшерүү жана алардын иши жөнүндө отчет даярдоо тапшырмасы берилди.

КРынын Саламаттык сактоо министрлиги ар дайым бейтаптардын ден соолугунун сакчылыгында турат жана медициналык жардамдын сапатын жогорулатууга бардык күч-аракетин жумшайт.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги инсулин жетишсиздигине байланыштуу жаңылыктар боюнча төмөндөгүлөрдү билдирет.

«Левемир» жана «Новорапид» сыяктуу инсулиндердин чектелген саны диабет менен ооругандардын ички миграциясы жогору болгон Бишкек шаарында гана байкалат. Региондордо аталган дары-дармек каражаттары жетиштүү санда – 5 айга чейинки кору бар. Бул көйгөйдү чечүү үчүн министрлик акыркы бир жумадан бери бейтаптардын учурдагы муктаждыктарын эске алуу менен аталган инсулиндерди аймактардан Бишкекке кайра бөлүштүрүү иштерин жүргүзүүдө.

Мындан тышкары, сатып алуулардын жылдык планына ылайык, кандагы канттын көлөмүн түшүрүүчү дары-дармектерди жана аларды саюу каражаттарын сатып алуу боюнча иштер жүргүзүлүп жаткандыгын, ага 192 млн сом бөлүнгөнүн маалымдайбыз.

Белгилей кетсек, аймактарда жүргүзүлгөн мониторингге ылайык, «Левемир» жана «Новорапид» инсулиндеринин 5 айга жете турган кору бар.

Саламаттыкты сактоо министрлиги керектүү дары-дармектер жана чыгымдалуучу материалдар менен өз убагында камсыз кылуу боюнча тынымсыз иш алып барууда.

Менингококк оорусу негизинен балдарга мүнөздүү инфекция, бирок оорунун узак мөөнөттүү анализи көрсөткөндөй, айрыкча акыркы жылдарда чоң кишилер да жуктуруп алуу коркунучунда.

Менингококк оорусу эң оор жугуштуу оорулардын бири, айрыкча 1 жашка чейинки жана 5 жашка чейинки балдар арасында.

Менингит дене табынын жогорулашы менен курч башталат, ата-энелер баланын кайсы учурда ооруп баштаганын так саатына чейин айтып бере алат. Мындай учурда бала такыр тынчыбай калат. Оору жуккандан 1-2 күн ичинде башы катуу оорутуп, кайра-кайра кусат, аң-сезими бузулат, тынчсызданат жана алтургай жөөлүп баштайт, оорулууга мүнөздүү поза (башын артка чалкалатып капталдап жатып, буттарын курсагына чейин тартат) .

Менингит менен тамактан уулануунун маанилүү айырмачылыгы кусуу балага жеңилдик алып келбейт. Бир нече сааттан кийин денесинде: буту-колунда, жамбашында, капталындабасканда жоголбой турган исиркектер пайда болушу мүмкүн. Көптөгөн ата-энелер бул исиркектер аллергия же башка бир нерсенин натыйжасы деп ойлошот, бирок, исиркектердин пайда болушу абдан коркунучтуу симптом болуп саналат. Оорунун бул түрү менен жабыркаган бейтаптар медициналык жардамга кеч кайрылса, өлүмгө дуушар болушу мүмкүн, ошол себептен дарыгерге эрте кайрылуу зарыл.

Оору аба аркылуу жугат. Оору жуккан учурдан тартып оорунун белгилери пайда болгонго чейинки убакыт 1 күндөн 10 күнгө чейин, орточо 2-3 күнгө чейин эсептелет.

Бул инфекция кыш-жаз мезгилинде күч алат. Оорунун кесепети көп учурда өзүбүздөн көз каранды: оорулуу дарыгерге канчалык тез кайрылса, ошончолук тезирээк жана кыйынчылыксыз айыгып кетет. Оорунун алгачкы белгилери пайда болгондо дароо тез жардам бригадасын чакыруу, бейтапты ооруканага жаткыруу керек жана кандай гана болбосун өзүн-өзү дарылоого болбойт. 

Кайсы алдын-алуу чаралары эң натыйжалуу? 

Биринчиден иммунитетти жогорулатуу зарыл: дене тарбия жана спорттук көнүгүүлөрдү активдештирүү, тамак ооруларына – тонзиллит, ларингит, фарингит ооруларына профилактикалык дарылоо жүргүзүү.

Менингококк инфекциясынын козгогучу тышкы чөйрөгө туруксуз, ошондуктан бөлмөлөрдү тез-тез желдетүү жана нымдуу тазалоо режимин сактоо, таза абада көбүрөөк сейилдөө, колду тез-тез жууп туруу зарыл.

2023-жылдын 28-февралында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Гүлнара Баатырова Республикалык клиникалык жугуштуу оорулар ооруканасына барып, жугуштуу оорулар менен жабыркаган калкка көрсөтүлүп жаткан медициналык жардамдын сапаты менен таанышты. Ал реанимация бөлүмүн кыдырып, ооруп жаткан балдардын ата-энелери, бейтаптар жана бөлүмдүн кызматкерлери менен баарлашып, оорукананын көйгөйлөрү менен таанышты.

Оорукананын башкы дарыгеринин дарылоо иштери боюнча орун басары Айнура Узакбаева бүгүнкү күндө ооруканада 311 бейтап жатканын, алардын 236сы балдар экенин билдирди. Жалпысынан 146 бейтап КРВИ менен дарыланууда. Ал ошондой эле бейтаптарды кабыл алуу үчүн бош орундар жана дары-дармектер жетиштүү экенин билдирди.

КР Саламаттык сактоо министри Гүлнара Баатырова бейтаптарга күнү-түнү талыкпай медициналык жардам көрсөтүп жаткан бул оорукананын кызматкерлерине ыраазычылык билдирди.

Республикалык клиникалык жугуштуу оорулар ооруканасы үчүнчү даражадагы саламаттык сактоо уюму болуп саналат жана 400дөн ашык бейтаптарды кабыл алууга ылайыкталган, ооруканада реанимация жана интенсивдүү терапия бөлүмдөрү, өзүнүн клиникалык диагностикалык лабораториясы бар, керектүү диагностикалык жабдуулар (УЗИ, рентген жана өпкөнү жасалма желдетүү аппараттары ж.б.) менен камсыздалган. Быйыл ооруканада Кореянын насыя долбоорунун алкагында жаңы имараттын курулушун баштоо пландалууда.

Ошондой эле Гүлнара Баатырова азыркы тапта көптөгөн инфекциялардын – риновирус, аденовирус жана башка жугуштуу оорулардын өсүп жатканын ата-энелердин эсине салды. «Бала ооруп калган тапта, аны мектепке жана бала бакчага жибербеш керек экенин ата-энелер эстен чыгарбашы керек. Курч респиратордук вирустук инфекциялардын алгачкы белгилери байкалганда Үй-бүлөлүк дарыгерлер борборлорундагы өзүнүн үй-бүлөлүк дарыгерине кайрылуу зарыл. Анан да КРВИ жана сасык тумоонун алдын алуучу негизги чараларды көрүү маанилүү. Бүгүнкү күндө Республикалык клиникалык жугуштуу оорулар ооруканасынын жандандыруу бөлүмүндө 7 бала дарыланууда, бирөөнүн абалы оор, жасалма дем алдыруучу аппаратта жатат. Ар бир балага сапаттуу медициналык жардам көрсөтүү үчүн тажрыйбалуу адистер кеңеш беришүүдө. Бойго жеткен жарандарды коронавирустук инфекцияга каршы эмдөөдөн өтүүгө чакырабыз, анткени адистер жарым жылда бир эмдөө алуу маанилүү экенин белгилешет», - деди министр.

Маалымат үчүн:

Оорулардын алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаментинин маалыматына караганда, 2023-жылдын 20-февралынан 27-февралына чейинки 8-аптада республикада курч респиратордук вирустук инфекциялар жана сасык тумоо жуктурган 5548 учур катталып, эпидемиологиялык мезгил башталгандан бери жалпысынан 202 852 учур катталды.

Жылдын 46-жумасынан тартып оорунун акырындык менен өсүшү байкалып жылдын 50-жумасында эң жогорку чегине жеткен. 2023-жылдын 8-жумасында оорунун көрсөткүчү 100 миң калкка 79,6 түздү, б.а. өткөн жумага салыштырмалуу 20.4%га түштү.

Күн сайын республика боюнча ооруга чалдыккандарга мониторинг жүргүзүү улантылууда.

Сасык тумоо, сасык тумоого окшош оорулардын жана коронавирустун алдын алуу үчүн төмөнкү эрежелерди сактоо зарыл:

— беткап режимин жана социалдык аралыкты сактоо;

—  дем алуу органдарынын гигиенасын сактоо

—  жөтөлгөндө жана чүчкүргөндө оозду жана мурунду менен жабуу;

—  үшүп калуудан жана өтө ысып кетүүдөн сактануу;

—  өзүн жаман сезген, жогорку температура жана башка сасык тумоого окшош белгилери бар адамдардын өз убагында обочолонуусу;

— санитардык-гигиеналык чараларды сактоо (кол гигиенасы, жайларды үзгүлтүксүз желдетүү, нымдуу тазалоо ж.б.у.с.)

—  эгерде балада сасык тумоонун белгилери пайда болсо, дарыгерге кайрылыңыз;

—  эртең мененки көнүгүүлөрдү жасоо.

Оорулардын алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаментинин маалыматына караганда, 2023-жылдын 20-февралынан 27-февралына чейинки 8-аптада республикада курч респиратордук вирустук инфекциялар жана сасык тумоо менен 5548 учур катталып, эпидемиологиялык мезгил башталгандан бери жалпысынан 202 852 учур катталды.

Жылдын 46-жумасынан тартып оорунун акырындык менен өсүшү байкалып жылдын 50-жумасында эң жогорку чегине жеткен. 2023-жылдын 8-жумасында оорунун көрсөткүчү 100 миң калкка 79,6 түздү, б.а. өткөн жумага салыштырмалуу 20.4%га түштү.

Күн сайын республика боюнча ооруга чалдыккандарга мониторинг жүргүзүү улантылууда.

Сасык тумоо, сасык тумоого окшош оорулардын жана коронавирустун алдын алуу үчүн төмөнкү эрежелерди сактоо зарыл:

— беткап режимин жана социалдык аралыкты сактоо;

—  дем алуу органдарынын гигиенасын сактоо

—  жөтөлгөндө жана чүчкүргөндө оозду жана мурунду менен жабуу;

—  үшүп калуудан жана өтө ысып кетүүдөн сактануу;

—  өзүн жаман сезген, жогорку температура жана башка сасык тумоого окшош белгилери бар адамдардын өз убагында обочолонуусу;

— санитардык-гигиеналык чараларды сактоо (кол гигиенасы, жайларды үзгүлтүксүз желдетүү, нымдуу тазалоо ж.б.у.с.)

—  эгерде балада сасык тумоонун белгилери пайда болсо, дарыгерге кайрылыңыз;

—  эртең мененки көнүгүүлөрдү жасоо.

Мобилдик мульти-диагностикалык комплекс 2021-жылдын ноябрь айынан бери республиканын тургундарын акысыз медициналык текшерүүдөн өткөрүп келет. Учурда мульти-диагностикалык көчмө комплекс Ош облусунун Ноокат районунун тургундарын бекер текшерүүдөн өткөрүүдө.

Комплекстин ишине жооптуу адистердин маалыматы боюнча, бир жыл ичинде республиканын алыскы райондорунун 165 миңге жакын тургуну ар кандай профилдеги медициналык адистерден консультация жана дарыланууга мүмкүнчүлүк алышкан, анын ичинен 66 миң 234 адам Ноокат районунун тургундары.

Иш учурунда жалпысынан  гинеколог 5778 жолу, офтальмолог 9409 жолу, отоларинголог 5010 жолу, невропатолог 6868 жолу, кардиолог 7321 жолу, тиш доктур тарабынан 3929 жолу, текшерүүлөр жүргүзүлгөн. 

Андан сырткары,  урологго – 8055 жолу, гастроэнтерологго – 2634, 5652 бейтап хирургга кайрылган. 

7 миң 483 адам ультрадиагностикалык изилдөөдөн текшерилип, 65 миң 956 бейтапка лабораториялык кызмат көрсөтүлсө, 2 миң 626 аял маммография, 4 миң 846 адам компьютердик томография кызматынын текшерүүсүнөн өтүп, 2 миң 325 адамга гастроскопия, 5 миң 281 бейтапка рентген кызматы көрсөтүлдү.

Кошумчалай кетсек, мобилдик операциялык бөлмөдө 588 кичи операция жасалган, анын ичинен 498 көз жана 90 ар ​​кандай профилдеги операциялар жасалды.

2023-жылдын 3-мартынан тарта көчмө мульти-диагностикалык комплекс Ноокат районунда ишин аяктап, Ош облусунун Алай районуна багытталат.

Эскерте кетсек, долбоор 5 жылга эсептелген, бул убакыт аралыгында Ислам өнүктүрүү банкы мобилдик клиниканы тиешелүү дары-дармектер, жабдуулар жана күйүүчү май менен, ал эми медицина кызматкерлерин эмгек акы менен камсыздайт. Мобилдик клиникада дарыгерлер үчүн кабинеттер, анализ жүргүзүүчү лабораториясы жана маммограф, операциялык бөлмө, рентген аппараты, ультрадиагостикалык изилдөө аппараты, гастроскоп, көчмө скрининг борбору жана башкаруу борбору бар. Мобилдик клиникаларга калкты ташыган кичи автобустар, анын ичинде С классындагы тез жардам унаасы да кирет.

  Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги мамлекеттик саламаттык сактоо уюмдарында диагностиканын заманбап жогорку технологиялык ыкмаларына жеткиликтүүлүктү кеңейтүү боюнча иштерди жүргүзүүдө. Республиканын калкына өз убагында консультациялык-диагностикалык жардам көрсөтүү жана медициналык жардамдын сапатын жогорулатуу максатында саламаттыкты сактоо уюмдарында орнотулган компьютердик томографтар (КТ) күнү-түнү иштөөгө өттү.

Мындан тышкары, саламаттыкты сактоо уюмдарынын жетекчилерине диагностикалык кызматтардын баасын 1500 сомдон ашпай тургандай кылып иштеп чыгуу тапшырылды.

Бүгүнкү күндө компьютердик томографтар Нарын, Ысык-Көл, Жалал-Абад, Ош жана Талас облустарындагы беш облустук бириктирилген ооруканаларда иштеп жатат.

Сатып алынган жабдуулар саламаттыкты сактоо системасына жеринде ар кандай ооруларга заманбап диагностикалык кызматтарды көрсөтүүгө, жергиликтүү саламаттыкты сактоо системаларынын потенциалын жогорулатууга, ошондой эле биздин өлкөнүн аймактарында жогорку технологиялык диагностиканын жеткиликтүүлүгүн жакшыртууга мүмкүндүк берет.

Ошондой эле медициналык “сүрөттөрдү” борборлоштурулуп сүрөттөө үчүн маалымат системасын түзүү боюнча иштер башталды.

Быйыл Дүйнөлүк банктын “COVID-19га ыкчам чара көрүү” жана “Кыргызстандагы табигый кырсыктардын тобокелдигине туруктуулукту жогорулатуу ERIK-CERC” долбоорлорунун алкагында эки ядролук магниттик-резонанстык томографтарды жана эки ангиографты, Азия өнүктүрүү банкы аркылуу эки компьютердик томограф жана мамлекеттик-жеке өнөктөштүк долбоору аркылуу алты компьютердик томографтарды жеткирүү күтүлүүдө.

Компьютердик томографиядан өтүүгө боло турган саламаттыкты сактоо уюмдарынын даректери:

- Ош облустар аралык бириккен ооруканасы. Дареги: Ош шаары, Верхне-Увамская көчөсү, 1. Байланыш телефондору: (0555) 68-33-44;

- Жалал-Абад облустук бириккен ооруканасы. Дареги: Жалал-Абад шаары, Пушкин көчөсү, 91. Байланыш телефондору: (0777) 50-22-90;

- Талас облустук бириккен ооруканасы. Дареги: Талас шаары, Бердике Баатыр көчөсү, 1а. Байланыш телефондору: (0700) 35-92-23;

- Нарын облустук бириккен ооруканасы. Дареги: Нарын шаары, Качкынов көчөсү, 5. Байланыш телефондору: (0706) 20-30-21;

- Ысык-Көл облустук бириккен ооруканасы. Дареги: Каракол шаары, Кутманалиев көчөсү, 2. Байланыш телефондору: (0701) 96-01-44; (0703) 46-52-97.

Бүгүн 24-февралда КРнын Саламаттык сактоо министрлиги менен биргеликте Германиянын Эл аралык кызматташтык коому тарабынан ишке ашырылып жаткан «Баштапкы медициналык-санитардык жардамды өнүктүрүүгө көмөк көрсөтүү» кыргыз-герман долбоорунун жетектөөчү комитетинин отуруму болуп өттү. 

Жыйынга КРнын Саламаттык сактоо министрлигинин, ММК фондунун, Электрондук саламаттык сактоо борборунун, Республикалык ден соолукту чыңдоо борборунун, С.Б.Данияров атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык квалификацияны жогорулатуу жана кадрларды кайра даярдоо институнун өкүлдөрү, ошондой эле Чүй жана Ош облустарындагы пилоттук саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилери жана эл аралык бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү катышты.   

Долбоор 2019-2030-жылдарга Кыргыз Республикасынын калкынын саламаттыгын сактоо жана саламаттыкты сактоону өнүктүрүү программасынын максаттарына шайкеш келет.                                                                                                         Ал «Дени сак адам - өнүккөн өлкө» долбоорунун негизинде баштапкы медициналык санитардык жардам кызматынын сапатын жогорулатууга багытталган. Бул Кыргызстандын саламаттыкты сактоо системасын реформалоодо КРнын Өкмөтүнүн да артыкчылыктуу багыты болуп саналат.

Жыйында саламаттыкты сактоо уюмдары 2022-жылдын жыйынтыгы менен тааныштырып, 2023-жылга пландарды талкуулашты. 

Жетишилген натыйжалардын ичинен баштапкы медициналык санитардык жардам (БМСЖ) көрсөтүү персоналынын компетенцияларын күчөтүү аркылуу адамга багытталган БМСЖ моделин киргизүү, Саламаттык сактоонун жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана социалдык коргоо органдары менен өз ара аракеттенүүсүн күчөтүү, мамлекеттик кепилденген кызмат көрсөтүүлөрдүн пакетине кош бойлуу аялдардын, энелердин жана жаңы төрөлгөн балдардын укуктары жөнүндө калктын маалымдуулугун жогорулатуу сыяктуу аспектилерди бөлүп көрсөтүүгө болот.

Ошондой эле долбоордун алкагында 2023-жылга ММК фондуна БМСЖ кызматтарын кайра карап чыгууда колдоо көрсөтүү, кош бойлуу аялдардын БМСЖ кызматтарына жетүү укугу боюнча маалыматтык кампанияны өткөрүү, БМСЖ адистери үчүн тренингдерди жана окуу сапарларын өткөрүү пландаштырылууда.

Кыргызстан 1990-жылдардын башынан бери Германиянын өнүгүү жаатында кызматташуу боюнча өнөктөш-өлкөсү болуп саналат жана долбоор саламаттык сактоого өзгөчө көңүл буруу менен бекем өнөктөштүктү өнүктүрүүнү улантууда. Бул программада коюлган максатка жетүү үчүн долбоордун командасы баштапкы медициналык санитардык жардамды контексттештирүүдө жана келечекте анын тиешелүү моделин түзүүдө улуттук өнөккө колдоо көрсөтүүдө.                           

Атап айтканда, үй-бүлөлүк медицина борборлорунун кызматтарын реформалоону, көп тармактуу, интеграцияланган, Баштапкы медициналык санитардык жардамдын командалык моделин киргизүүнү, сапатты жогорулатуунун көп деңгээлдүү системасын чыңдоону жана мобилдик жана санариптик кызматтардын жардамы менен алыскы аймактардагы саламаттык сактоонун моделдерин өркүндөтүүнү билдирет. Бул аракеттердин өзөгүн адамга багытталган комплекстүү кам көрүү принциби десек туура болот.

«Биз саламаттыкты сактоо министрлигине интеграцияланган жардам моделин өнүктүрүү боюнча сунуштарды берүү менен бирге улуттук алкактарды жана колдонмолорду адаптациялоодо жана ишке киргизүүдө Ош жана Чүй облустарындагы айрым баштапкы медициналык-санитардык жардам мекемелерин колдойбуз”, -деп билдирди Саламаттык сактоо министрлигинин Медициналык жардамды уюштуруу жана дары саясаты башкармалыгынын башкы адиси Аида Болоталиева.

Бүгүн, 2023-жылдын 24-февралында Бишкекте кургак учуктун ар кандай түрлөрүн аныктоону жана дарылоону жакшыртуу максатында жаңы кургак учукка каршы оорукана бейтаптарды кабыл алуу үчүн эшигин ачты.

Медициналык мекеменин ачылыш аземине Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары Эдил Байсалов, Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министри Гүлнара Баатырова, Германия Федеративдүү Республикасынын Бундестагынын делегациясы, Германия ФРнын Кыргызстандагы элчиси Габриэла Геллил, Германия өнүктүрүү банкынын (KfW) аймактык директору Андреас Шнайдер катышты.

Мындай оорукана Кыргызстанда алгачкы жолу курулду, курулушу Германия Өнүктүрүү Банкынын (KfW) «Кургак учук V» программасын ишке ашыруунун алкагында каржыланды.

Оорукана 128 орундан (койка) турат, анын ичинен 48 керебет кургак учуктун туруктуу формасына, 48 керебет сезимтал формасынын жугуштуу түрүнө, 28 керебет кургак учуктун сезимтал формасынын жугушсуз түрүнө жана 4 керебет интенсивдүү терапия палатасына бөлүнгөн. Оорукана эл аралык жана улуттук инфекциялык көзөмөлдүн талаптарына ылайык курулган, ар бир бөлүмдүн кире бериштери атайын “чиптер” менен жабдылган, ошондой эле оорукананын ичинде “таза аймак” каралган.

Бөлмөлөрдүн аянты стандартка ылайык курулган, жана ар бир палатага өзүнчө санитардык түйүндөр коюлган (сан.узелдер). Ар бир бөлүмдө ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген бейтаптарды эске алуу менен курулган өзүнчө палаталар да бар.

Аталган кургак учукка каршы заманбап оорукана бардык керектүү медициналык аппаратуралар менен камсыздалды: УЗИ, ЭКГ, рентген жана флюроаппараттар, биологиялык, кан жана ИФА анализаторлору, термостат, дистиллятор ж.б.

Вентиляция системасы медицина кызматкерлеринин жана бейтаптардын коопсуздугун камсыздап, кирип-чыгуучу абаны тазалоо үчүн атайын фильтрлер орнотулган. Жалпы канализацияга кирген суу жергиликтүү септик системасы аркылуу зыянсыздандырат жана залалсыздандырылат.

Оорукананын аймагы буга чейин газон жана көчөттөр менен көрктөндүрүлгөн.

Саламаттык сактоо министри Гулнара Баатырова өз сөзүндө Германия Федеративдүү Республикасына, Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо секторуна көрсөтүлгөн баа жеткис жардам үчүн ыраазычылык билдирди. 

Ал Германия Федеративдүү Республикасы менен саламаттык сактоо жаатында мындан аркы жемиштүү кызматташууну улантуу Кыргыз Республикасынын калкынын саламаттыгын мындан ары да жакшыртууга багытталат деп белгиледи.

Маалымат үчүн:

Кыргыз Республикасында 2022-жылга карата Улуттук фтизиатрия борборунун берген маалыматы боюнча (КР ЮМ караштуу Жазаларды аткаруу кызматын кошкондо) кургак учук менен ооругандардын деңгээли 2021-жылга салыштырмалуу жогорулагандыгы белгиленген. Кургак учуктун 3996 учуру биринчи жолу аныкталган, кургак учук оорусунун көрсөткүчү 100 000 калкка 59,7 болгон, ал эми 2021 – жылдын ошол эле мезгилинде 3891 учур катталган-100 000 калкка 58,1. Оорунун эң жогорку деңгээли мурдагыдай эле Чүй облусунда калууда-100 000 калкка 93,7 (2021-жылдын ушул мезгилине карата. - 100 000 калкка 88,2), оорунун эң төмөнкү деңгээли Ысык-Көл облусунда –100 000 калкка 40,9 (2021 – жылдын ушул мезгилинде-36,7).

 2020-жылдан бери Саламаттыкты сактоо министрлигине караштуу Улуттук онкология жана гематология борбору сүт безинин рагын диагностикалоонун жана дарылоонун заманбап жогорку маалыматтуу ыкмасы болгон "трепанобиопсияны" колдонууда. "Трепанобиопсия" залалдуу шишиктин гистологиялык түзүлүшүн аныктоо үчүн "алтын стандарт" болуп саналат, ошондой эле дарылоо тактикасын аныктайт. Бул ыкманын сезгичтиги 100% түзөт. 

Борбордун онколог дарыгерлери атайын окуудан өтүп, РУДН Медициналык институтунун (Москва) үзгүлтүксүз медициналык билим берүү факультетинин сертификатына ээ болушту. Улуттук онкология жана гематология борборунда сүт безинин рагын диагностикалоонун жаңы ыкмасы маммография, ичке ийнелүү аспирациялык биопсия жана УЗИ сыяктуу күнүмдүк стандарттар менен бирге жүргүзүлөт.  Процедура УЗИ же рентген маммографиясынын көзөмөлүндө жергиликтүү анестезия астында жүргүзүлөт.

 2022-жылы трепанобиоптаттардын негизинде 376 изилдөө жүргүзүлүп, анын 236 учурунда рак бар экени аныкталган (2021-жылы 399 изилдөөнүн ичинен 303-рак табылган). 

Мындан тышкары, онко-маммологдор бейтаптарды дарылоо үчүн жаңы тактиканы киргизишти: 

- дарылоону тандоодо жекелештирилген (индивидуалдык) мамиле;

 - онкология жаатындагы эксперттердин мультидисциплинардык мамилеси (кеңеши);

 - пациенттин толук абалын эске алуу (эстроген гормондорунун рецепторлору, прогестерон, HER 2 экспрессиясы, KI-67 деңгээли, оорунун стадиясы, оорунун жүрүшү, менопауза ж.б.).

 Онкологияда киргизилген сүт безинин рагын диагностикалоо жана дарылоо боюнча заманбап ыкма өзүнүн натыйжалуулугун көрсөттү. 

Эскерте кетсек, Кыргызстанда 30-январдан баштап бир жумага созулган Бүткүл дүйнөлүк рак менен күрөшүү күнүнө карата 25 жаштан 60 жашка чейинки аялдар арасында “Жатын моюнчасынын жана сүт безинин рагын аныктоо жумалыгы” өттү. Бардык каалоочулар үй-бүлөлүк дарыгерлер борборлорунда сүт безин, жатын моюнчасын текшерүүдөн жана кольпоскопиядан бекер өтүүгө мүмкүнчүлүк алышты.

Кыргыз Республикасынын Президентинин “Калкка мамлекеттик жана муниципалдык кызмат көрсөтүүлөрдүн жеткиликтүүлүгүн жана сапатын жогорулатуу боюнча мындан аркы чаралар жөнүндө” Жарлыгын аткаруу максатында Саламаттыкты сактоо министрлиги тарабынан калкты өлкөнүн поликлиникаларына каттоо жол-жоболорун дебюрократизациялоо жана жөнөкөйлөтүү боюнча иш-чаралар жүргүзүлүүдө.

Алсак, 2023-жылдын 24-февралында «Санарип MED» санариптик саламаттыкты сактоону өнүктүрүүнүн максаттуу моделин ишке ашыруу максатында, тиркелүү, тейленүүчү саламаттык сактоо уюмун эркин тандоону камсыз кылуу эрежелерин талкуулоо максатында Саламаттыкты сактоо министринин санариптик өнүктүрүү боюнча орун басары Бакыт Джангазиевдин төрагалыгы астында Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигинин алдындагы «Инфоком» мамлекеттик ишканасынын өкүлдөрүнүн жана директору А.Кененбаеванын катышуусунда учурдагы көйгөйлөрдү чечүү жана санариптик көчүрмөлөрү мамлекеттик органдардын маалымат базаларында камтылган документтерге суроо-талаптыжоюуга багытталган мындан аркы кадамдарды иштеп чыгуу боюнча жумушчу кеңешме өткөрүлдү. Бул жол-жоболорду өзгөртүү иш кагаздарын кыскартат, ошондой эле калкты баштапкы медициналык-санитардык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюмдарына бекитүү жол-жобосун жеңилдетет.

Ошондой эле, учурда Саламаттыкты сактоо министрлиги жарандарды тейлөө уюмун эркин тандоо укуктарын камсыз кылуу, жан башына каржылоонун натыйжалуулугун жана айкындуулугун жогорулатуу жана санариптик саламаттыкты сактоо экосистемасында колдонулган маалыматтардын аныктыгын жогорулатуу максатында бекитилген калк боюнча тиешелүү маалымат базасын модернизациялоодо.

Бүгүн, 2023-жылдын 22-февралында, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинде саламаттык сактоо министри Гүлнара Баатырова Америка Кошмо Штаттарынын Кыргыз Республикасындагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси Лесли Вигери мырза менен жолугушту.

Жолугушууда тараптар кургак учук, АИВ/ЖИКС жана COVID-19 ооруларын дарылоого жана Кыргызстандын жалпы саламаттыкты сактоо системасын чыңдоого байланыштуу маселелерди талкуулашты.

Жолугушуунун жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Лесли Вигери мырзаны АКШнын Кыргыз Республикасындагы Элчиси кызматына дайындалышы менен куттуктады, ошондой эле Кыргызстандын саламаттыкты сактоо тармагына туруктуу колдоо көрсөткөндүгү үчүн АКШ Өкмөтүнө ыраазычылык билдирди. «Биздин өлкөлөрдүн саламаттыкты сактоо тармагындагы кызматташуусу USAIDдин АИВ/ЖИКС жана кургак учуктун жайылышын алдын алуу боюнча долбоорлорунун алкагында дарт аныктоонун, кам көрүүнүн жана дарылоонун сапатын жакшыртуу, жогорку тобокел топторуна колдоо көрсөтүү, медицина кызматкерлеринин квалификациясын жогорулатуу аркылуу ийгиликтүү ишке ашырылууда. Дары-дармекке туруктуу кургак учуктун жайылышын чектөө, калктын аярлуу катмары үчүн кургак учукка каршы сапаттуу кызматтарга адилеттүү жеткиликтүүлүктү колдоо жана улуттук саламаттык сактоо системасын чыңдоо боюнча бир катар долбоорлор ишке ашырылууда. Сиздин келишиңиз менен саламаттыкты сактоо тармагындагы эки тараптуу кызматташуу артып, мындан ары да бекемделет деп ишенебиз. Ишиңизге албан-албан ийгиликтерди каалайм”, -деди Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министри Гүлнара Баатырова.

Жолугушуунун жыйынтыгында тараптар иштеп жаткан долбоорлорду, ошондой эле Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо системасын чыңдоо жана коомдук саламаттык сактоого байланыштуу өзгөчө кырдаалдарга чара көрүү даярдыгы боюнча кызматташууну улантууну макулдашышты.

Кыргызстандын саламаттыкты сактоо системасы эки жаңы маалыматтык системага ээ болду -  Электрондук медициналык карта (ЭМК) жана Маалыматтык маалыматтарды башкаруу маалыматтык системасы (ИСУЛД).

ИСУЛД жана ЭМК – бул USAID «Кургак учукту айыктыруу» долбоорунун техникалык жардамы менен жүргүзүлүп жаткан Кыргызстандын кургак учукка каршы кызматын комплекстүү санариптештирүүнүн бүлөгү болуп саналат. Өткөн жылдын күзүндө Саламаттыкты сактоо министрлиги кургак учукка каршы кызмат көрсөтүү системасында өздөрүн жакшы көрсөткөн эки системаны – ЭМК жана ИСУЛДду саламаттыкты сактоонун барына жайылтуу чечимин кабыл алган. Саламаттыкты сактоо министрлигинин өтүнүчү боюнча «Кургак учукту айыктыруу» долбоору ушул эки системаны Электрондук саламаттыкты сактоо борборуна (ЭССБ) акысыз берген, алар биринчи кезекте аны Улуттук госпиталдын базасында байкап көрүштү.

ЭССБнын директору Виталий Чумачок айткандай, Улуттук госпиталдын тандалып алынганы «Улуттук госпиталь медицинанын бардык багытты камтыйт, анын 50 бөлүмү бар. 4 айдын ичинде Улуттук госпиталдын 38 бөлүмүнө ЭМК жана ИСУЛД киргизилди, 900дөй киши окутулду. Программа өзүн абдан жакшы көрсөттү, анча-мынча иштеп чыгуулар гана болду». 

Бүгүнкү күнү Улуттук госпиталдын бардык окутулган кызматкерлери өзүнүн ишинде алар үчүн жаңы болуп саналган маалыматтык системаны жигердүү колдонушууда: бейтаптардын 13 миң электрондук медициналык картасы түзүлгөн, ИСУЛДда лабораториялык анализдердин 35 миңге жакын жыйынтыктары сакталган. 

Терапия бөлүмүнүн башчысы Берметгүл Тюреканова ЭМКнын эң маанилүү артыкчылыктарынын бири бейтаптар жөнүндө маалыматты топтоонун сапаты жогорулаганы деп эсептейт: «Албетте, ЭМК онлайн режиминде врачтарды, медайымдарды, лабораторияларды жана жетекчилерди бири-бири менен бириктирет, муну менен алардын ортосунда өз аракеттенүүгө корогон жумуш убактысын, кагаз менен алектенүүнү кыйла азайтат. Бирок эң маанилүүсү бейтаптын оорусунун бардык таржымалы электрондук түрдө сакаталып калганы. Башкача айтканда кийинки жолу ал бизге же башка бөлүмгө, башка стационарга жатса, биз мурдагы анамнезин, кандай оорулар менен текшерилгенин, кандай дарыларды ичкенин, анын өнөкөт же аллергиялык оорусу бар-жогун көрө алабыз. Бейтапты байкоо, дартты аныктоо жана дарылоону тууралоо – бул абдан ыңгайлуу, динамикасын байкоого, салыштырганга болот».

ЭМК менен бир убакта саламаттыкты сактоонун баштапкы деңгээлинде лабораторияларда ИСУЛД байкап көрүлдү, көптөгөн артыкчылыктарынын ичнен адистер төмөнкүлөрдү белгилешет:

 - биоматериалды бейтапка уникалдуу штрих-код менен байланыштыруу менен анализдердин аныктыгына, ошондой эле «Түндүк» системасы аркылуу персонификациялоого кепилдик;

 - бейтаптардын анализдеринин жана таржымалынын бирдиктүү базасын түзүү; 

- лабораториялык маалыматтарды региондор жана лабораториялар боюнча анализдөө жана аларды графикалык же таблица түрүндө көрсөтүү мүмкүнчүлүгү.

ИСУЛДдун дагы бир талашсыз артыкчылыгы бейтапты дарылоого түздөн-түз таасир берген анализдердин жыйынтыгын ыкчам берүүсү болуп эсептелет. «Филиалдарыбыздан биоматерилдар лабораториялык изилдөөгө бизге келип түшөт, - дейт Бишкек ш. №1 ҮДТнын клиникалык-диагностикалык лабораториясынын башчысы Асель Уголбаева. – Эми врачтар курьерлер анализдердин жыйынтыгын качан алып келишет деп күтүп отурушпайт. Врач каалаган электрондук түзүлүштөн бейтаптын ИНН толтурар менен маалыматтык система анализдердин жыйынтыгын берет. Ал эми дарт канчалык тез аныкталса, бейтап үчүн ошончолук жакшы». 

ЭССБ пилоттук тажрыйба ЭМК жана ИСУЛДду өлкөнүн башка саламаттыкты сактоо уюмдарына жайылтууну пландоого мүмкүндүк бергенин белгилейт. 

Ал убакта жакындагы тажрыйба аталган маалыматтык системалар саламаттыкты сактоонун кайсы гана керектөөсү болбосун жеңил ыңгайлашарын көрсөттү.  COVID-19 пандемиясы учурунда өтө көп көлөмдөгү лабораториялык маалыматтарды каттоо, иштеп чыгуу жана берүү ишенимдүү процессин тездик менен уюштуруу керек болгондо, бул милдетти чечүүгө жөндөмдүү система ИСУЛД экени ачык көрүндү. Бир аз ыкчам иштеп чыгуулардан кийин ал өлкөнүн ондогон мамлекеттик лабораторияларына киргизилип, 2 миллиондой анализдердин жыйынтыктарын чогулткан.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги министрликтин кадрлар резервине киргизүү үчүн тиркемеде көрсөтүлгөн квалификациялык талаптарга ылайык ачык тандоо конкурсун жарыялайт.

Бардык документтер көктөмөгө тигилип, министрликтин www.med.кg сайтында жарыяланган күндөн тартып 10 календарлык күндүн ичинде (2023-жылдын 16-февралынан 25-февралына чейин) Бишкек ш., Московская көчөсү 148 дарегиндеги Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин Адам ресурстарын башкаруу, иш кагаздарын жүргүзүү жана укуктук колдоо башкармалыгына №3 кабинетке (саат 9.00дөн 18.00гө чейин) берилүүгө тийиш. Маалымат алуу үчүн телефон: +996 312 660548.

Жарыя Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин www.med.кg сайтына, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Мамлекеттик кызмат жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери боюнча мамлекеттик агенттиктин www.mkk.gov.kg сайтына жайгаштырылды.

Эскертүү: Коюлган талаптарга туура келген конкурсанттар конкурска катышууга чакырылат. Байланыш телефондорун жана электрондук почталарын көрсөтүүлөрү зарыл.

Административдик мамлекеттик кызмат орундарынын бардык топторуна жалпы квалификациялык талаптар:

Административдик мамлекеттик улук кызмат орундарына квалификациялык талаптар:

Кесиптик компетенциялары:

Билими:

1) Кыргыз Республикасынын Конституциясы;

2) “Жарандардын кайрылууларын кароо тартиби жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы.

3) “Мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

4) “Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

5) “Коррупцияга каршы аракеттенүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

6) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2020-жылдын 3-мартындагы №120 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасында иш кагаздарын жүргүзүү боюнча типтүү нускама.

Жөндөмдөрү:

- Чечимдерди кабыл алуу натыйжалуулугун арттыруу үчүн статистикалык маалыматтарды талдоо жана маалыматтарды даярдоо.

- Тесттик, графикалык жана таблица редакторлору менен иштөө.

- Файлдарды жана папкаларды түзүп, алар менен иштөө (аталышын өзгөртүү, көчүрүү, орундарын жылдыруу, өчүрүү жана калыбына келтирүү).

- Сырткы перифериялык түзмөктөрдү кошуу.

- Дисктин ичин тазалоо (архивдештирүү).

- Компьютердик жана социалдык тармактарда иштөө: маалымат издөө, алмашуу жана сактоо) (Интернет, эл. почта ж. б.):

- Электрондук каттарды алуу жана жөнөтүү.

- Ар кандай браузерлер менен иштөө.

- Кеңсе техникалары менен иштей алуу:

- Көчүрмө аппараттары.

- Принтер.

- Сканер.

- Проектор же интерактивдик такта.

- Факс.

Административдик мамлекеттик кенже кызмат орундарына квалификациялык талаптар:

Кесиптик компетенциялар:

Билими:

1) Кыргыз Республикасынын Конституциясы;

2) “Мамлекеттик жарандык кызмат жана муниципалдык кызмат жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

3) Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2020-жылдын 3-мартындагы №120 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасында иш кагаздарын жүргүзүү боюнча типтүү нускама.

Жөндөмдөрү:

- Чечимдерди кабыл алуу натыйжалуулугун арттыруу үчүн статистикалык маалыматтарды талдоо жана маалыматтарды даярдоо.

- Тесттик, графикалык жана таблица редакторлору менен иштөө.

- Файлдарды жана папкаларды түзүп, алар менен иштөө (аталышын өзгөртүү, көчүрүү, орундарын жылдыруу, өчүрүү жана калыбына келтирүү).

- Сырткы перифериялык түзмөктөрдү кошуу.

- Дисктин ичин тазалоо (архивдештирүү).

- Компьютердик жана социалдык тармактарда иштөө: маалымат издөө, алмашуу жана сактоо) (Интернет, эл. почта ж. б.):

- Электрондук каттарды алуу жана жөнөтүү.

- Ар кандай браузерлер менен иштөө.

- Кеңсе техникалары менен иштей алуу:

- Көчүрмө аппараттары.

- Принтер.

- Сканер.

- Проектор же интерактивдик такта.

- Факс.

Административдик мамлекеттик улук кызмат орундарына 

квалификациялык талаптар:

1. Кесиптик билим деңгээли:

- саламаттык сактоо тармагындагы менеджмент, эл аралык мамилелер, аймак таануу, мамлекеттик жана муниципалдык башкаруу, юриспруденция багыттарындагы “саламаттык сактоо”, “гуманитардык илимдер” боюнча жогорку билими;

2. Иш стажы жана тажрыйбасы:

- мамлекеттик жана/же муниципалдык  кызматтардагы стажын кошкондо 1 жылдан кем эмес же тийиштүү кесиптик тармактагы иш стажы 3 жылдан кем эмес. 

3. Кесиптик компетенциялары:

Билими:

1) Кыргыз Республикасынын Конституциясы;

2) “Кыргыз Республикасында саламаттык сактоо уюмдары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

3) “Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

4) “Кыргыз Республикасында жарандарды медициналык камсыздандыруу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы; 

5) Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 28-октябрындагы №233 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Регламенти;

6) Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 15-ноябрындагы №249 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги жөнүндө жобосу;

- өздөрүнүн кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн мамлекеттик жана расмий тилдерди зарыл болгон көлөмдө билүүгө милдеттүү;

- компьютердик жана уюштуруу техникаларында, керектүү программалык  продуктылары менен иштөөнү билүүгө тийиш.

Административдик мамлекеттик кенже кызмат орундарына 

квалификациялык талаптар:

1. 1. Кесиптик билим деңгээли: 

- өздөрүнүн кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн мамлекеттик жана расмий тилдерди зарыл болгон көлөмдө билүүгө милдеттүү;

- компьютердик жана уюштуруу техникаларында, керектүү программалык  продуктылары менен иштөөнү билүүгө тийиш.

Административдик мамлекеттик кенже кызмат орундарына 

квалификациялык талаптар:

1. Кесиптик билим деңгээли:

- экономика, логистика, финансы и кредит, бухгалтердик эсеп, анализ жана аудит, менеджмент, мамлекеттик жана муниципалдык башкаруу, геодезия жана жерге орноштуруу, архитектура жана курулуш багыттары боюнча айыл чарбасы жана айыл чарба илимдери багыттарындагы “саламаттык сактоо”, “экономика жана башкаруу” боюнча жогорку билими;

2. Иш стажы жана тажрыйбасы:

- иш стажына талаптар коюлбайт. 

3. Кесиптик компетенциялары:

Билими:

1) “Кыргыз Республикасында саламаттык сактоо уюмдары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

2) “Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамы;

3) “Кыргыз Республикасынын шаар куруу мыйзамдарынын негиздери жөнүндө”  Кыргыз Республикасынын Мыйзамы; 

4) Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 15-ноябрындагы №249 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги жөнүндө жобосу;

- өздөрүнүн кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн мамлекеттик жана расмий тилдерди зарыл болгон көлөмдө билүүгө милдеттүү;

- компьютердик жана уюштуруу техникаларында, керектүү программалык  продуктылары менен иштөөнү билүүгө тийиш.

Конкурска катышуу үчүн төмөнкү документтерди алып келүү керек:

– жеке арыз;

– резюме (электрондук дареги көрсөтүлүүгө тийиш), өмүр баяны (соттуулугу жок экендиги тууралуу маалымат көрсөтүлүүгө тийиш);

- негизги жана кошумча (эгерде, бар болсо) билимин тастыктоочу документтеринин нотариалдык же акыркы иштеген жеринен күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү;

- эмгек китепчесинин (эгерде, иш стажы бар болсо) нотариалдык же акыркы иштеген жеринен күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү;

- окумуштуулук даражасы же окумуштуулук наамы тууралуу документтеринин көчүрмөсү (эгерде, бар болсо);

- аскер билетинин көчүрмөсү;

- паспортунун көчүрмөсү. 

Оорулардын алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаментинин маалыматына караганда, 2023-жылдын 13-февралынан 20-февралына чейинки 7-аптада республикада курч респиратордук вирустук инфекциялар жана сасык тумоо менен 6960 учур катталып, эпидемиологиялык мезгил башталгандан бери жалпысынан 197643 учур катталды.

Жылдын 46-жумасынан тартып оорунун акырындык менен өсүшү байкалып жылдын 50-жумасында эң жогорку чегине жеткен. 2023-жылдын 7-жумасында оорунун көрсөткүчү 100 миң калкка 100,1 түздү.

Күн сайын республика боюнча ооруга чалдыккандарга мониторинг жүргүзүү улантылууда.

Сасык тумоо, сасык тумоого окшош оорулардын жана коронавирустун алдын алуу үчүн төмөнкү эрежелерди сактоо зарыл:

— беткап режимин жана социалдык аралыкты сактоо;

—  дем алуу органдарынын гигиенасын сактоо

—  жөтөлгөндө жана чүчкүргөндө оозду жана мурунду менен жабуу;

—  үшүп калуудан жана өтө ысып кетүүдөн сактануу;

—  өзүн жаман сезген, жогорку температура жана башка сасык тумоого окшош белгилери бар адамдардын өз убагында обочолонуусу;

— санитардык-гигиеналык чараларды сактоо (кол гигиенасы, жайларды үзгүлтүксүз желдетүү, нымдуу тазалоо ж.б.у.с.)

—  эгерде балада сасык тумоонун белгилери пайда болсо, дарыгерге кайрылыңыз;

—  эртең мененки көнүгүүлөрдү жасоо.