2025-жылдын 5-сентябрында Бишкек шаарында Кыргызстан аялдар кеңештери тарабынан уюштурулган, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДССУ), академик Миррахимов атындагы Улуттук кардиология жана терапия борборунун жана Республикалык ден соолукту чыңдоо борборунун колдоосу менен биргелешкен иш-чара болуп өттү.

Иш-чаранын негизги максаты — калк арасында ден соолукту чыңдоонун маанисин жогорулатуу. Негизги көңүл — кеңири таралган жугуштуу эмес оорулардын алдын алуу жана көзөмөлдөөдө, алардын ичинде артериялык гипертония жана кандагы канттын деңгээлинин жогорулашы бар.

Адистердин маалыматына ылайык, Кыргызстандагы ар бир үчүнчү үй-бүлө жүрөк-кан тамыр оорулары же диабет менен байланышкан көйгөйлөргө туш болот. Өз убагында аныктоо, үзгүлтүксүз профилактикалык кароодон өтүү жана дени сак жашоо образын калыптандыруу — оорулардын татаалдашуу тобокелдигин азайтууда жана калктын ден соолугун сактоодо негизги кадамдар болуп саналат.

Бул процессте аялдардын ролу өзгөчө. Кыргызстан аялдар кеңештери калк арасында туура тамактануу, активдүү жашоо жана зыяндуу адаттардан баш тартуу боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүүгө активдүү катышып келет. Ошондой эле аялдар тамеки, алкогол жана кант кошулган суусундуктарды колдонууга чектөө киргизүү саясатын илгерилетүүдө күчтүү үн боло алышат.

Иш-чарада Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев мындай деп белгиледи:
«Айылдык ден соолук комитеттери (АДК) 20 жылдан ашык убакыт мурун Швейцария өкмөтүнүн колдоосу менен түзүлгөн жана өз натыйжалуулугун далилдеди. Бул — КМШ өлкөлөрү үчүн уникалдуу тажрыйба, жана биз аны улантышыбыз керек. Саламаттык сактоо министрлиги профилактикалык иштерге тартылган активдүү аялдарды жана демилгечилерди колдойт. Учурда биз социалдык контракт механизмин иштеп чыгып жатабыз, анын жардамы менен АДКнын ишмердүүлүгүн системалуу колдоп, айылдарда жана мектептерде «ден соолук кабинеттеринин» тармагын кеңейтебиз. Калкка маалымат канчалык жеткиликтүү болсо, улуттун ден соолугу ошончолук бекем болот. Өлкө президенти ар дайым саламаттык сактоо инфраструктурасын өнүктүрүү жана колдоонун маанилүүлүгүн белгилеп келет, ошол эле учурда оорулардын алдын алууну күчөтүүнүн зарылдыгын да баса белгилейт. 2025-жылы коомдук саламаттык сактоого 900 млн сомго жакын каражат бөлүнүп, кийинки жылы бул көлөмдү көбөйтүп, анын бир бөлүгүн АДК үчүн социалдык контракттарга багыттоону пландап жатабыз».

ДССУнун жана Саламаттык сактоо министрлигинин өкүлдөрү белгилешкендей, алдын алуу жана дени сак жашоо образын жайылтуу боюнча чаралар көптөгөн өлкөлөрдө натыйжалуулугун далилдеп, Кыргызстанда да оорулардын деңгээлин жана эрте өлүмдү азайтууга жөндөмдүү.

Иш-чаранын уюштуруучулары мамлекеттик түзүмдөрдүн, эл аралык уюмдардын жана жарандык коом институттарынын биргелешкен аракеттери кыргызстандыктардын келечек муунун коргоо жана калктын ден соолугун чыңдоо үчүн туруктуу платформа түзөрүнө ишеним билдирди.

2025-жылдын 5-сентябрында саат 11:00дө Республикалык клиникалык жугуштуу оорулар ооруканасынын базасында өлкөдө алгачкы жолу дарылоо уюмдарынын арасында симуляциялык борбордун ачылышы болот.

Жаңы борбор заманбап технологиялар менен жабдылып, медициналык адистерди окутуу жана алардын квалификациясын жогорулатуу үчүн уникалдуу аянтчага айланат. Бул – Кыргызстандагы медициналык билим берүүнү өнүктүрүү жана саламаттык сактоо сапатын жакшыртуу багытындагы маанилүү кадам болуп саналат.

Симуляциялык борбор «Республикалык клиникалык жугуштуу оорулар ооруканасынын потенциалын жогорулатуу максатында эксплуатация жана башкаруу боюнча Медициналык окуу борборун түзүү жана иштетүү» долбоорунун алкагында түзүлдү. Долбоор Кореянын Эл аралык саламаттык сактоо фондунун грантынын негизинде ишке ашырылды.

Иш-чарага Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев, Жогорку Кеңештин депутаттары, Кореянын элчилигинин өкүлдөрү жана Кореянын Эл аралык саламаттык сактоо фондунун өкүлдөрү катышат.

2025-жылдын 28-августунда Жамааттык коопсуздук келишими уюмуна (ЖККУ) мүчө мамлекеттердин ыйгарым укуктуу органдарынын биологиялык коопсуздук боюнча Координациялык кеңешинин бешинчи жыйыны болуп өттү.

Иш-чарага Беларусь Республикасы, Казакстан Республикасы, Кыргыз Республикасы, Россия Федерациясы, Тажикстан Республикасы, ошондой эле ЖККУнун Секретариатынын өкүлдөрү катышты.

Жыйынды ачып жатып, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев бүгүнкү күндө биологиялык коопсуздук күн тартибинин негизги маселелеринин бири болуп калганын белгиледи:

«Глобалдашуу, жүргүнчүлөрдүн жана жүк ташуулардын өсүшү, синтетикалык биологиянын өнүгүшү, жасалма интеллекттин, анын ичинде медицинада колдонулушу илимий-технологиялык ландшафтты тездик менен өзгөртүп жатат. Мындай шартта биологиялык коопсуздуктун табигый да, атайылап да келип чыгышы мүмкүн болгон коркунучтарын алдын алуу жана аларга жооп кайтаруу маселелери көп тараптуу тыгыз кызматташууну, бирдиктүү саясатты иштеп чыгууну жана ишке ашырууну талап кылат. Кыргыз Республикасы улуттук биологиялык коопсуздук системасын туруктуу өнүктүрүүдө. Өзгөчө көңүл адистерди даярдоого, машыгууларды өткөрүүгө жана региондогу өлкөлөр менен практикалык кызматташууну өркүндөтүүгө бурулууда. ЖККУга мүчө мамлекеттердин макулдашылган аракеттери санитардык-эпидемиологиялык жыргалчылыкты камсыз кылууга, улуттук саламаттык сактоо системаларын бекемдөөгө жана глобалдык чакырыктар менен коркунучтарга натыйжалуу каршы турууга шарт түзөт», — деди министр.

Жыйындын күн тартибине төмөнкү негизги маселелер кирди:

• ЖККУнун аймагындагы биологиялык коопсуздуктун абалын баалоо;
• 2024–2025-жылдарга карата Координациялык кеңештин Иш-чаралар планын аткаруу;
• заманбап коркунучтарды жана эпидемиологиялык тобокелдиктерди талдоо;
• Кыргыз Республикасынын биологиялык чакырыктарга жооп кайтаруудагы жана улуттук мыйзамдык базаны өркүндөтүүдөгү тажрыйбасы;
• өзгөчө кооптуу инфекциялар жана зооноздук илдеттер боюнча, атап айтканда күйдүргүнүн жайылышына байланыштуу абалды мониторинг кылуу жана талдоо маселелери;
• мүчө мамлекеттердин улуттук потенциалын бекемдөө, анын ичинде адистерди даярдоо жана ведомстволор аралык машыгууларды өткөрүү;
• биологиялык коопсуздук боюнча бирдиктүү абалды талдоо үчүн даярдык көрүү.

Иш-чаранын жыйынтыгында тараптар биологиялык коопсуздук чөйрөсүндө бирдиктүү саясатты калыптандыруу боюнча ишти улантуу, ошондой эле ведомстволор аралык кызматташууну тереңдетүү жана мамлекеттер аралык машыгууларды уюштуруу боюнча мындан аркы кадамдарды макулдашышты.

Координациялык кеңештин алтынчы жыйыны 2026-жылы өткөрүлөт.

Бишкек шаарында «Жогорку технологиялуу кардиологиялык борборлордун заманбап моделдери: келечеги жана академик М. Миррахимов атындагы Улуттук кардиология жана терапия борбору менен академик Е. Чазов атындагы Улуттук кардиологиялык изилдөө борборунун кызматташтыгынын өнүгүү перспективалары» аттуу тегерек стол өттү.

Иш-чарада сөз сүйлөгөн Улуттук кардиология жана терапия борборунун директору Талант Сооронбаев Кыргызстанда жүрөк-кан тамыр ооруларынын (ЖКТО) жүгү жана өлүм көрсөткүчү жогору экенин белгиледи.

«Тилекке каршы, жүрөк жана кан тамыр оорулары жашарып бара жатат. Айрыкча эмгекке жөндөмдүү курактагы адамдардын өлүмүнүн жогору болушу кооптондурат. Жыл сайын 30 жаштан 60 жашка чейинки болжол менен 20 миң адам жүрөк-кан тамыр ооруларынан мезгилсиз көз жумууда. Ошондуктан биз кардиологиялык кызматты чыңдоого өзгөчө көңүл буруп жатабыз», – деди ал.

Анын айтымында, өлкөдө «Дени сак жүрөк» улуттук программасы ишке ашырылууда. Анын негизги максаттарынын бири – борбордун базасында жогорку технологиялуу жүрөк-кан тамыр кластеринин жаңы моделин түзүү.

Модернизациянын алкагында эл аралык деңгээлдеги рентгенхирургиялык эксперттик борбор түзүлдү. Ошондой эле «Курч миокард инфаркты 24/7» программасы ийгиликтүү ишке киргизилип, миңден ашык бейтап өз убагында жардам алып, толук кандуу жашоого кайтып келишти.

Бүгүнкү күндө борбордо жогорку технологиялуу медициналык жардам акысыз көрсөтүлүүдө: стенттер жана электрокардиостимуляторлор коюлуп, жүрөк ритминин бузулууларында радиожыштыктык аблация сыяктуу заманбап операциялар жасалууда.

Айрыкча региондордо кардиологиялык борборлорду өнүктүрүүгө өзгөчө көңүл бурулууда. Быйылкы жылы мындай борборлор Балыкчыда, Таласта жана Нарын шаарында иштей баштайт. Зарыл жабдуулар сатып алынып, жакын арада орнотулат.

Мындан тышкары, райондук деңгээлде жүрөк-кан тамыр ооруларынын алдын алуу, эрте диагностика жана дарылоо боюнча интеграцияланган системаны түзүү иштери башталды. Бул үчүн санариптик технологиялар колдонулат. Натыйжада алыскы айылдарда да дарыгерлер курч инфарктты тез аныктап, борбордун адистери менен бирге бейтапка кайсы жерде жардам көрсөтүлөрүн чечүүгө мүмкүнчүлүк алышат.

«Биздин “Дени сак жүрөк” программасы учурда Президенттик администрациянын кароосунда. 2030-жылга чейин жүрөк-кан тамыр ооруларынан өлүмдү 25%га чейин кыскартууну жана болжол менен 5 миң адамдын өмүрүн сактап калууну максат кылуудабыз. Биз үчүн эң башкысы – ар бир Кыргызстандын жараны үчүн медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгү жана сапаты», – деп баса белгиледи Талант Сооронбаев.

2025-жылдын 27-августунда Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим Уюмуна (ЖККУ) мүчө мамлекеттердин башкы наркологдорунун Координациялык жыйыны өз ишин баштады.

Иш-чарага Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев, ЖККУнун Катчылыгынын кеңешчиси, ЖККУга мүчө мамлекеттердин мыйзамсыз баңгизат жүгүртүүгө каршы аракеттенген компетенттүү органдарынын жетекчилеринин Координациялык кеңешинин катчысынын орун басары Михаил Мелихов, Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин өкүлдөрү, ЖККУнун Катчылыгы, ЖККУ өлкөлөрүнүн наркологиялык кызматтарынын жетекчилери, БУУнун Баңгизат жана кылмыштуулук боюнча башкармалыгынын жана ЕККУнун кызматкерлери, ошондой эле билим берүү тутумунун жана укук коргоо органдарынын өкүлдөрү катышууда.

Жыйынды ачып жатып, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев: «Баңгизатка суроо-талапты азайтуу маселеси биздин өлкө үчүн жөн гана иш багыты эмес, коомдун келечеги, жарандардын саламаттыгы жана балдарыбыздын коопсуздугу менен түздөн-түз байланышкан стратегиялык артыкчылык болуп саналат. Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги баңгизатка каршы саясатты ишке ашырууда мамлекеттик органдарды, билим берүү мекемелерин, эл аралык уюмдарды жана жарандык коомду бириктирген байланыштыруучу роль ойнойт. Бүгүнкү күндө алдын алууга, сергек жашоо образын калыптандырууга жана жаш муунду баңгизат колдонууга тартылуудан коргоого өзгөчө көңүл буруу зарыл. Учурдагы жыйындын алкагында биз жаңы пикир алмашуу чекиттерин табарыбызга жана өлкөлөрүбүздү ден соолугу чың жана коопсуз келечекке жакындаткан чечимдерди иштеп чыгаарыбызга ишенем»,- деп белгиледи.

Жыйын 2025-жылы Жамааттык коопсуздук келишими уюмунда Кыргыз Республикасынын төрагалыгы алдында каралган иш-чаралардын алкагында өткөрүлүүдө.

Ал психоактивдүү заттарды колдонуу жана мыйзамсыз жүгүртүү менен байланышкан заманбап чакырыктарды талкуулоо, тажрыйба алмашуу, ошондой эле алдын алуу, дарылоо жана баңгизатка көзкаранды адамдарды реабилитациялоо жаатындагы биргелешкен чараларды макулдашуу үчүн негизги аянтча болуп калды.

Катышуучулар 2026–2030-жылдарга карата ЖККУнун Баңгизатка каршы стратегиясынын долбоорун карап чыгышты, мурунку жыйындардын протоколдук тапшырмаларынын аткарылышы тууралуу маалыматты угушту, ошондой эле алдын алуу, дарылоо жана реабилитация жаатындагы мамлекеттердин улуттук тажрыйбаларын сунушташты.

Талкууланган темалардын арасында — жаңы ведомстволор аралык буйруктар жана актылар, тобокелдик факторлорун аныктоо, бейтаптарды багыттоо, мотивациялык кеңеш берүү болду. Кыргыз Республикасынын атынан Республикалык психиатрия жана наркология борборунун ишмердүүлүгү, жардам көрсөтүүнүн мыйзамдык базасы жана балдар менен өспүрүмдөр менен иштөөдөгү тармактар аралык ыкма тууралуу маалымат берилди.

Россия Федерациясынын өкүлдөрү «Жаңы синтетикалык баңгизаттар: жаңы тааныштардын эски көйгөйлөрү» аттуу баяндама жасашты. Катышуучулар Беларусия менен Россиянын балдар жана жаштар арасында баңгизатты колдонуунун алдын алуу жаатындагы тажрыйбасы жана билим берүү системасындагы ведомстволор аралык чечимдер менен да таанышты.

Жыйында баңгизат коркунучтарына каршы күрөшүүдө мамлекеттер аралык жана ведомстволор аралык өз ара аракеттенүүнүн маанилүүлүгү баса белгиленди. Натыйжада ЖККУнун алкагында баңгизатка каршы саясатты ишке ашыруу боюнча практикалык кадамдар макулдашылып, калктын саламаттыгын жана коопсуздугун коргоо жаатындагы кызматташтык бекемделди.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги медициналык кызматкерлердин административдик жүгүн азайтуу жана саламаттык сактоо тутумуна санариптик технологияларды киргизүү боюнча системалуу ишти улантууда. Акыркы жылдары отчеттук жана эсепке алуу документациясын оптималдаштыруу боюнча олуттуу жыйынтыктарга жетишилди.

Экинчи этапта ведомстволук отчеттук формалардын саны 11ге кыскарган — 24төн 13кө чейин. Ошондой эле 131 эсепке алуу медициналык формасы жоюлуп, алардын жалпы саны 241ден 110го азайган, анын ичинде 16 форма санарип форматка өткөрүлгөн. Бул чаралар документ жүгүртүүнү кыйла жөнөкөйлөтүп, кайталанган формаларды алып салып, медициналык персоналдын бейтаптарга сапаттуу жардам көрсөтүүсү үчүн убакытты бошотууга мүмкүндүк берди.

Санариптик трансформацияны мындан ары өнүктүрүү алкагында Саламаттык сактоо министрлиги жумушчу топ түздү. Анын курамына саламаттык сактоо системасынын бардык деңгээлдеринин өкүлдөрү — баштапкы звенодон тартып адистештирилген мекемелерге чейин, ошондой эле негизги багыттар жана профилдер боюнча адистер кирди. Жумушчу топтун негизги максаты — эсепке алуу жана отчеттук формалардын бардык түрлөрүн (журналдарды, каттоо формаларын жана башка медициналык документацияларды) комплекстүү түрдө кайра кароо жана аларды электрондук форматка өткөрүү.

Санариптик трансформациянын кийинки кадамдары калган формаларды электрондук форматка өткөрүүгө, медициналык документтер үчүн бирдиктүү маалымат базасын түзүүгө жана өнүктүрүүгө, ошондой эле процесстердин ачыктыгын жана медициналык кызматкерлер менен бейтаптар үчүн ыңгайлуулукту жогорулатууга багытталат.

Саламаттык сактоо министрлиги отчеттуулукту оптималдаштыруу жана санариптик чечимдерди өнүктүрүү боюнча «Санарип MED» санариптик саламаттык сактоонун максаттуу моделин ишке ашырууда ырааттуу саясатты улантууда. Бул иш-аракеттер медициналык кызматтардын сапатын жогорулатууга жана жарандардын саламаттык сактоо системасына ишенимин арттырууга өбөлгө түзөт.

2025-жылдын 26–28-август күндөрү Ысык-Көл областында «Ден соолук — адамдык потенциалдын негизи: коркунучтарды алдын алуу» аталышындагы III Эл аралык илимий-практикалык конференция өтүп жатат. 

Конференция Кыргызстан, Россия, Өзбекстан жана Молдовадан келген эксперттерди глобалдык саламаттык сактоо чакырыктарын талкуулоо үчүн бириктирди. Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары Эдиль Байсалов видео кайрылуусунда жарандардын ден соолугу — өлкөнүн башкы байлыгы экенин баса белгиледи. Башкы баяндамачы катары Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев сөз сүйлөп, мамлекеттик саясатта оорунун алдын алуу жана ден соолукту чыңдоо артыкчылыктуу багыт экенин көрсөттү.

Эркин Чечейбаев ден соолукка болгон салым өлкөнүн келечегине түздөн-түз инвестиция экенин белгиледи:
«Ден соолук — бул медициналык гана эмес, экономикалык категория экенин эстен чыгарбоо керек. Оорунун алдын алуу менен биз калктын эмгекке жөндөмдүү катмарын сактап калабыз. Бул — эл узак жашап, иштеп, өлкөнүн өнүгүшүнө өз салымын кошот дегенди билдирет», — деди министр.

Ал оорулардын алдын алуу боюнча акыркы жылдардагы оң жылыштарды белгиледи. STEPS изилдөөлөрүнүн маалыматына ылайык, 2011–2023-жылдар аралыгында артериялык гипертониянын жайылуусу 43%дан 30%га чейин, ал эми эркектер арасындагы тамеки тартуу деңгээли 48%дан 33%га чейин азайган. «Бул — мамлекеттин, дарыгерлердин жана коомчулуктун биргелешкен аракетинин натыйжасы. Бирок көптөгөн бейтаптар жардамга өтө кеч, оору алда канча өтүшкөндө гана кайрылышат», — деп белгиледи ал.

Мындан аркы коркунучтарды азайтуу үчүн министр илимий негизделген ыкмаларды иштеп чыгуунун маанилүүлүгүнө токтолду. Атап айтканда, туура эмес тамактануу, жашылча-жемиштерди аз керектөө, ашыкча салмак жана ашыкча туз колдонуу сыяктуу факторлорго каршы комплекстүү чаралар зарыл экенин айтты.

Өзгөчө көңүл ден соолукту чыңдоо кабинеттерине (ДЧК) бурулду. «ДЧК адистери жарандарды туура тамактанууга, физикалык активдүүлүккө үйрөтөт, тамеки жана спирт ичимдиктеринен баш тартууга жардам берет. Бул тармакты өнүктүрүү жугуштуу эмес оорулардын жүгүн азайтуунун ачкычы», — деди министр.

Эркин Чечейбаев профилактикага болгон мамлекеттик деңгээлдеги колдоону да белгиледи. Кыргызстандын биринчи айымы Айгүл Жапарова балдар арасында ашыкча салмакка каршы күрөшүүнү жана жол кырсыгынан болгон жаракаттарды алдын алууну активдүү илгерилетүүдө. Президент Садыр Жапаров болсо дени сак жашоо образын кеңири жайылтып, дүйнөлүк деңгээлдеги спорттук объектилерди, анын ичинде тоо-лыжа кластерлерин курууга салым кошуп жатат. Бул кышкы спорт түрлөрүн өнүктүрүүгө шарт түзөт. «Президент менен дарыгерлердин үлгүсү жарандарды өз ден соолугуна кам көрүүгө шыктандырат», — деп ишеним арта айтты министр.

Министр конференциянын катышуучуларына өлкөнүн өнүгүүсүндөгү негизги ресурс катары ден соолуктун жаңы түшүнүгүн калыптандырууга кошкон салымдары үчүн ыраазычылык билдирип, туруктуу келечек үчүн практикалык чечимдерди иштеп чыгууга чакырды.

Конференциянын программасына төмөнкү маселелер кирет:

• Климаттын өзгөрүшүнүн ден соолукка тийгизген таасири жана адаптациялык стратегиялар;
• Электрондук тамекини колдонуунун, өзгөчө жаштар үчүн, кесепеттери;
• КМШ жана БРИКС өлкөлөрүндө биокоопсуздук;
• Пандемияларга каршы күрөштө саламаттык сактоонун ролу;
• Оорулардын алдын алуунун социалдык-гигиеналык аспектилери;
• Ден соолукка таасир эткен жүрүм-турумдук жана маданий факторлор.

Катышуучулар алдын алуунун мыкты тажрыйбаларын, жаңы медициналык технологияларды жана көп тармактуу изилдөөлөрдүн жыйынтыктарын сунушташат. Конференциянын негизги максаты — тажрыйба алмашуу, стратегияларды иштеп чыгуу жана эл аралык кызматташтыкты чыңдоо аркылуу коркунучтарды алдын алуу жана жашоонун сапатын жогорулатуу.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев Синьцзян-Уйгур автономдуу облусунун Медициналык университетинин «Бир алкак – бир жол» программасы боюнча саламаттык сактоого инвестиция боюнча координатору Ху Ге Ян мырза жана Кыргыз Республикасынын Кытайдагы Соода-өнөр жай палатасынын башкы өкүлү Мээрим Кожокматова менен жолугушуу өткөрдү. 

Жолугушууда Кыргызстанда «Бир алкак – бир жол» демилгесинин алкагында төрт ири долбоор ишке ашып жатканы, анын бири саламаттык сактоо системасын өнүктүрүүгө багытталгандыгы белгиленди.

Тараптар саламаттык сактоо тармагындагы эки тараптуу кызматташтыкты өнүктүрүүнүн мүмкүнчүлүктөрүн талкуулашты. Алардын ичинде:

• саламаттык сактоо уюмдарын жогорку технологиялуу медициналык жабдуулар менен камсыз кылуу;
• адистештирилген симуляциялык борборлорду ачуу жана медициналык ЖОЖдорду гранттык негизде жабдуу;
• кыргыз студенттерине Кытайда бакалавриат жана магистратура программаларында акысыз билим алуу мүмкүнчүлүгүн берүү;
• Кыргыз-кытай салттуу медицина борборун түзүү.

Мындай борборлор Пакистанда жана Өзбекстанда ийгиликтүү иштеп жатканы белгиленди, ал эми келечекте Кыргызстанда «Салттуу медицина боюнча Жибек жолу» аймактык борборлорунун бүтүндөй тармагын түзүү мүмкүн. Кытай тарап окуу материалдарын берүүгө жана салттуу медицина боюнча кыргыз дарыгерлерин даярдоо үчүн адистерин жөнөтүүгө даяр экендигин билдирди.

Фармацевтика тармагындагы кызматташтык өзүнчө багыт катары талкууланды. Кытай тарап Кыргызстанда дары-дармек чыгаруучу заводду курууга, анын ичинде өлкөдө өстүрүлгөн дары чөптөрдөн жасалган препараттарды өндүрүүгө жана медициналык жабдууларды чогултуу боюнча ишкана ачууга инвестиция салууга даяр экенин тастыктады. Ошондой эле эл аралык стандарттарга жооп берген кыргыз фармацевтикалык брендин түзүүгө колдоо көрсөтүү ниети белгиленди.

Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев мындай демилгелер саламаттык сактоо системасын модернизациялоого, жогорку квалификациялуу кадрларды даярдоого, инновациялык чечимдерди киргизүүгө жана салттуу медицинаны өнүктүрүүгө чыныгы мүмкүнчүлүктөрдү ачып жатканын баса белгиледи.

«Бул багыттар боюнча сунуштарды мен быйыл жазында Кытайда өткөн Саламаттык сактоо министрлеринин саммитинде КЭРдин Саламаттык сактоо министрлиги менен жолугушууда айткам. Бүгүн Кытай тараптын ыкчам реакциясына жана практикалык ишке ашырууга даярдыгына ыраазычылык билдирем», — деди министр.

Тараптар мындан аркы өнөктөштүктү тереңдетүүгө, конкреттүү сунуштарды иштеп чыгууга жана калкка медициналык жардамдын сапатын жогорулатууга багытталган биргелешкен долбоорлорду ишке ашырууга даяр экенин тастыкташты.

2025-жылдын 25–26-августунда Ысык-Көлдө «Балдардагы нерв-булчуң дегенеративдүү ооруларын диагностикалоо, патогенетикалык терапия жана реабилитациялоонун заманбап ыкмалары» аталышындагы илимий-практикалык конференция өтүп жатат.

Конференция тажрыйба алмашуу жана балдар неврологиясы, медициналык генетика жана реабилитация тармактарындагы акыркы жетишкендиктерди талкуулоого багытталган. Өзгөчө көңүл нерв-булчуң ооруларын эрте аныктоого бурулуп, бул өз убагында терапия баштоого жана бейтаптар үчүн жакшыраак прогноз түзүүгө шарт түзөт. Ошондой эле патогенетикалык терапияны колдонуу мүмкүнчүлүктөрү, бейтаптарды алып баруунун заманбап ыкмалары, комплекстүү медициналык жана социалдык реабилитацияны уюштуруу маселелери каралууда.

Иш-чарага Кыргызстандын алдыңкы адистери менен катар чет өлкөлүк медициналык борборлордун эксперттери катышууда. Мындай формат мыкты тажрыйбаларды алмашууга өбөлгө түзүп, эл аралык стандарттарды улуттук саламаттык сактоо системасына интеграциялоого жана сейрек кездешүүчү оорулары бар балдарга жардам көрсөтүүдө междисциплинардык мамилени калыптандырууга мүмкүндүк берет.

Конференциянын башкы максаты — нерв-булчуң дегенеративдүү оорулары бар балдарга медициналык жардамдын сапатын жогорулатуу, диагностиканын жана терапиянын инновациялык ыкмаларын киргизүү, ошондой эле комплекстүү реабилитация системасын өнүктүрүү. Мындай иш-чаралар адистерди даярдоодо, алардын билимин кеңейтүүдө жана заманбап клиникалык практикаларды Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо тармагына киргизүүдө негизги роль ойнойт.

Кыргыз Республикасынын делегациясы Япониянын Эл аралык кызматташтык агенттиги (JICA) тарабынан Токио шаарында (Япония) уюштурулган «Медициналык кызматтардын жеткиликтүүлүгүн жана сапатын жогорулатуу» аттуу окуу программасына катышты. Бул программа жарандарды эрте этапта текшерип, жугуштуу эмес ооруларды аныктоо жана дарылоо боюнча пилоттук системаларды чыңдоого багытталган техникалык кызматташтык долбоорунун алкагында ишке ашырылууда. 

Программанын жүрүшүндө Кыргызстандын саламаттык сактоо тутумунун өкүлдөрү Япониянын саламаттык сактоо системасын реформалоо тажрыйбасы менен таанышып, бейтаптарды медициналык мекемелерге багыттоо жолдору, калктын ден соолугун чыңдоо чаралары, медициналык кадрларды даярдоонун заманбап ыкмалары жана жугуштуу эмес оорулардын алдын алуу боюнча тажрыйбаны изилдешти. Айрыкча медициналык реабилитация, клиникалык практикага көп тармактуу мамиле, кадрларды даярдоодо санариптик чечимдерди колдонуу жана жарандардын ден соолугун чыңдоодо жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ролу сыяктуу маселелерге өзгөчө көңүл бурулду.

Программанын алкагында Токио, Йокогама жана Сики шаарларындагы алдыңкы медициналык мекемелерди кыдыруу, практикалык тренингдер, лекциялар жана япон адистери менен иш жолугушуулары өткөрүлдү. Алынган билим жана тажрыйба Кыргыз Республикасында медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүн жана сапатын жакшыртууга багытталган натыйжалуу чечимдерди киргизүүгө колдонулат.

2025-жылдын 18–22-августунда Бишкекте Роскызматташтык жана «РЖД-Медицина» клиникалар тармагы тарабынан уюштурулган «Миссия Добро» эл аралык ыктыярчылык программасы өттү. Миссиянын курамында Москвадан, Красноярсктан, Самарадан жана Читадан алты жогорку квалификациялуу адис — уролог, жүрөк-кан тамыр хирургу, кардиолог, акушер-гинеколог, нефролог жана травматолог-ортопед Кыргызстанга келишти.

Беш күндүн ичинде россиялык дарыгерлер кыргыз кесиптештери менен биргеликте өлкөнүн алдыңкы медициналык мекемелеринин клиникалык базаларында: Улуттук госпиталда, Жүрөк хирургиясы жана органдарды трансплантациялоо илимий-изилдөө институтунда, Улуттук кардиология жана терапия борборунда, Адамдын репродукциясы кыргыз илимий борборунда, Курортология жана калыбына келтирүүчү дарылоо илимий-изилдөө институтунда, Темир жол ооруканасында жана Республикалык ден соолукту чыңдоо борборунда иш алып барышты.

Программа биргелешкен операцияларды, мастер-класстарды, студенттер жана адистер үчүн лекцияларды, бейтаптарды кароону жана татаал клиникалык учурларды талкуулоону камтыды. Жалпысынан миссиянын алкагында 78 кароо жана консультация, 24 лекция, 16 биргелешкен операция, 18 УЗИ изилдөөсү жана 14 консилиум өткөрүлдү. Россиялык жана кыргыз хирургдары заманбап ыкмаларды дароо практикада колдонуп, бир катар көрсөтмөлүү операцияларды жасашты.

Өзгөчө көңүл хирургиянын өнүгүшүнө жана аз инвазивдүү ыкмаларды колдонуу боюнча тажрыйба алмашууга бурулду. Россиялык адистер кыргыз дарыгерлеринин жогорку кесипкөйлүгүн, күн сайын татаал операцияларды жасап, чоң жүктү көтөрүп жатканын, ошондой эле өлкөнүн алдыңкы клиникаларынын заманбап техникалык жабдылышын белгилешти. Ошол эле учурда технологияларды андан ары өнүктүрүү жана биргелешкен билим берүү долбоорлорун кеңейтүү зарылдыгы белгиленди.

Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев иш сапардын жыйынтыгын чыгарып жатып, мындай деди:
«„Миссия Добро“ программасы — бул чыныгы кесиптик кызматташтыктын үлгүсү. Биз үчүн эң маанилүүсү — бейтаптар квалификациялуу жардам алышты жана биздин дарыгерлер кесиптештери менен бирге иштеп, алдыңкы тажрыйбаларды өздөштүрүп, келечектеги биргелешкен долбоорлорго негиз түзүштү. Биз россиялык адистердин салымын жогору баалайбыз жана мындай өнөктөштүктү улантууга ачыкпыз. Кыргызстан ар дайым кесиптештерди кабыл алууга, тажрыйба алмашууга жана медицина тармагында кызматташууну өнүктүрүүгө даяр».

«Миссия Добро» программасы Роскызматташтык жана ДОБРО.РФ ассоциациясы тарабынан 2021-жылдан бери ишке ашырылып келет жана гуманитардык кызматташтыкты чыңдоого багытталган. Бул убакыт аралыгында 20дан ашуун өлкөдө 35 миссия өткөрүлүп, 10 миңден ашуун адам медициналык жардам алды. Кыргызстанга россиялык дарыгерлер алты жолу келишкен, ал эми 2025-жылы миссия эки жолу өткөрүлөт.

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы — Президенттин Администрациясынын жетекчиси Адылбек Касымалиев «Өкмөттүк акселераторлор» программасынын алкагында реформаларды ийгиликтүү ишке ашырган бир катар мамлекеттик органдардын өкүлдөрүнө ыраазычылык билдирди. Алардын арасында жарандар үчүн медициналык кызматтарды санариптештирүүгө жана жеткиликтүүлүгүн жогорулатууга олуттуу салым кошкон Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин кызматкерлери да бар.

Реформанын негизги жыйынтыктарынын бири — айдоочулук күбөлүк алуу үчүн зарыл болгон 083/у медициналык маалымдамасынын санариптик формасын киргизүү болду. Эми бул процесс эки иш күнүнөн ашпайт жана кагаз документтерди чогултуу, кезекте туруу же бир нече мекемеге баруу зарылдыгы жоюлду. Психоневрологиялык жана наркологиялык диспансерлердеги маалыматтарды камтыган бардык текшерүүлөр мамлекеттик системалар аркылуу автоматтык түрдө жүргүзүлүп, жарандардын адистештирилген борборлорго өз алдынча кайрылуусуна муктаждык калбады.

Маанилүү жаңылык — дарыгерлерге жазылуу мүмкүнчүлүгү «Түндүк» мобилдик тиркемеси аркылуу жеңилдетилди. Анда бардык адистер бирдиктүү график боюнча жеткиликтүү. Система мурда өткөн текшерүүлөрдү да эске алат: мисалы, эгер флюорография акыркы алты ай ичинде жасалган болсо, кайра тапшыруунун кереги жок. Маалымдамалардын жыйынтыгы эми электрондук түрдө жеткиликтүү болуп, ПИН аркылуу мамлекеттик органдарга автоматтык жөнөтүлөт. Бул толугу менен кагаз ташуучулардан баш тартууга шарт түздү.

Оң өзгөрүүлөр медико-эксперттик комиссиялардын ишинде да болду. Эгер мурда бул процесс бир нече жумага созулса, эми беш иш күнүнөн ашпайт. Алты кагаз форманын ордуна чоңдорго да, балдарга да бирдиктүү санариптик маалымдама киргизилди. Документти аралыктан эле «Түндүк» тиркемеси же порталы аркылуу алып, бардык этаптар электрондук санариптик кол тамга менен бекитилет. Бул юридикалык күчкө ээ болуп, маалыматтардын коопсуздугун камсыздайт.

Мындай өзгөрүүлөрдүн аркасында медициналык документтерди алуу процесси ылдамыраак, ыңгайлуураак болуп, мамлекеттик системаларга толук интеграцияланды. Реформалар бюрократияны кыскартып, процедуралардын кайталанышын жойду жана медициналык кызматтарды жаңы сапат деңгээлине чыгарып, аларды өлкөнүн бардык жарандары үчүн ачык жана жеткиликтүү кылды.

2025-жылдын 22–23-августунда Бишкек шаарында «Кавказ – Борбор Азия 2025» аттуу эл аралык урологиялык конференция өтүп жатат. Иш-чара Кавказ, Борбор Азия жана Европанын алдыңкы адистерин бириктирди.

Конференцияга Грузия, Армения, Азербайжан, Казакстан, Өзбекстан, Түркмөнстан, Тажикстан, ошондой эле Европа өлкөлөрүнөн, Түркиядан, Түштүк Кореядан жана башка мамлекеттерден адистер катышууда.

Конгресстин ишин Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев ачты.

Өз сөзүндө министр мындай деди:

«Бүгүн Бишкекте Борбор Азия менен Кавказ өлкөлөрүнүн өкүлдөрү жана Европанын алдыңкы адистери чогулушту. Мындай кеңири катышуу медицинада улуттук же географиялык чек жок экенин дагы бир жолу тастыктайт. Кыргызстан үчүн бул конгрессти өткөрүү өзгөчө маанилүү, анткени ал жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачат – алдыңкы европалык тажрыйбаларды киргизүү, кесиптик диалогду өнүктүрүү жана регионалдык медицинанын эл аралык аренадагы абалын чыңдоо».

Конференция Европа Урологдор ассоциациясынын (EAU) демилгеси менен, Эл аралык урологдор коомунун (SIU) колдоосу алдында өткөрүлүүдө. Бул конференция Европа аймагындагы медициналык форумдардын салтын улантып, тажрыйба алмашууга, илимий диалог түзүүгө жана кесиптик байланыштарды чыңдоого уникалдуу аянтча түзүүдө.

Тарыхый жактан алганда, Европа Урологдор ассоциациясынын «Кавказ жана Борбор Азия» секциясы 2010-жылы Рупрехт Карл атындагы Гейдельберг университетинин (Мангейм, Германия) клиникасынын урология боюнча профессору Петер Алкендин демилгеси менен түзүлгөн. Ушул платформа аркылуу региондогу дарыгерлер эл аралык конгресстерде илимий иштерин сунуштап, тажрыйба алмашуу программаларына катышып, дүйнөлүк урологиялык илимдеги ордун бекемдөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болушкан.

DOC клиникалар тармагынын директору, медицина илимдеринин доктору, доцент Нурбек Монолов мындай деп белгиледи:

«Конгресстин башкы максаты – региондогу өлкөлөрдүн ортосундагы илимий байланышты чыңдоо, тажрыйба алмашууга өбөлгө түзүү жана урологиялык илим менен практиканын деңгээлин жогорулатуу. Акыркы жылдары Кыргызстанда диагностика кыйла жакшырды: заманбап лабораториялар жана клиникалар ачылууда, жаңы жабдуулар киргизилүүдө, калктын медициналык сабаттуулугу өсүп жатат. Ошол эле учурда алдын алууга өзгөчө көңүл буруу зарыл – ден соолукту чыңдоо маданиятын калыптандыруу, туура тамактануу, уйку режимин сактоо, сексуалдык саламаттык жана экологиялык коопсуздук маселелерине көңүл буруу».

Уюштуруучулар белгилешкендей, мындай ири форумдун Бишкекте өтүшү Кыргызстанды эл аралык илимий кызматташуу жана медициналык билим алмашуу үчүн маанилүү аянтча катары таанууну билдирет.

Бүгүн, 2025-жылдын 18-августунда, Р. Т. Эрдоган атындагы кыргыз-түрк достук ооруканасында Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев Түркия Республикасынын Саламаттык сактоо министринин орун басары Нуруллах Окумуш менен жолугушту. Түркиялык делегация Кыргызстанга расмий визит менен келген.

Жолугушууда тараптар мурда эки өлкө өкмөттөрү кол койгон келишимдердин алкагында саламаттык сактоо жаатындагы кызматташтыкты өнүктүрүү маселелерин, өзгөчө трансплантация жана заманбап дарылоо ыкмаларын Кыргызстанда киргизүү боюнча маселелерди талкуулашты.

Айрыкча улуттук кадрларды даярдоого өзгөчө көңүл бурулду. Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев негизги максат — биргелешкен операцияларды гана өткөрүү эмес, трансплантология боюнча адистерди даярдоо экенин белгиледи:
«Кыргызстанда трансплантацияны ийгиликтүү өнүктүрүү үчүн биздин адистер биргелешкен операцияларга катышып гана тим болбостон, Түркиянын алдыңкы борборлорунда сапаттуу билим алып, практикалык тажрыйба топтошу зарыл. Биз өз кадрларыбызды — хирургдарды, медайымдарды, операцияга чейинки даярдоо жана операциядан кийинки көзөмөл боюнча адистерди тарбиялап чыгышыбыз керек. Бул жакынкы келечекте бөйрөк жана башка органдарды өз алдынча ийгиликтүү көчүрүп отургузууга жол ачат», — деп белгиледи министр.

Жолугушуунун жүрүшүндө КР Саламаттык сактоо министри Түркиялык делегация менен биргеликте түрк дарыгерлери тарабынан ийгиликтүү бөйрөк трансплантациясы жасалган донор жана реципиенттин абалы менен таанышты. Эртең дагы бир операция жасалаары белгиленди. Жакынкы күндөрү түрк адистери дагы бир нече операция өткөрүшөт. Бардык трансплантациялар Кыргызстандын жарандарына акысыз жүргүзүлүп, зарыл каражаттар мамлекеттик бюджеттен каржыланууда.

Түркия тарап биргелешкен операцияларды өткөрүп гана тим болбостон, кыргыз трансплантологдорунун толук кандуу бригадасын — хирургдарды, анестезиологдорду, медайымдарды жана операциядан кийинки коштоону камсыз кылган адистерди даярдоого көмөктөшүүгө даяр экенин билдирди.

Ошондой эле Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев менен Түркия Республикасынын Саламаттык сактоо министри Кемал Мемишоглу ортосунда онлайн-жолугушуу өтүп, анда тараптар жогорку технологиялык медициналык кызматтарды өнүктүрүү боюнча кызматташтыкты кеңейтүүгө жана чыңдоого даяр экенин тастыкташты.

Тараптар мындан аркы кыргыз-түрк кызматташтыгы Кыргызстандагы саламаттык сактоо системасын бекемдөөгө маанилүү салым кошуп, бейтаптарга сапаттуу жана жеткиликтүү медициналык жардам алууга мүмкүнчүлүк түзөөрүнө ишеним билдиришти.

2025-жылдын 18–22-августунда Россиянын «РЖД-Медицина» клиникалар тармагынан келген алты жогорку квалификациялуу дарыгер Бишкекте Роскызматташтык ишке ашырып жаткан эл аралык «Миссия добро» ыктыярдуу программасынын алкагында иш алып барышат.

Миссиянын расмий ачылышы Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинде министр Эркин Чечейбаевдин, Роскызматташтыктын, «РЖД-Медицина» тармагынын өкүлдөрүнүн жана саламаттык сактоо уюмдарынын жетекчилеринин катышуусунда өттү.

Миссиянын курамына Москва, Красноярск, Самара жана Чита шаарларынан келген адистер кирди. Алардын арасында уролог, жүрөк-кан тамыр хирургу, кардиолог, акушер-гинеколог, нефролог жана травматолог-ортопед бар.

Бир жуманын ичинде адистер кесиптештери жана медициналык ЖОЖдордун студенттери үчүн мастер-класстарды, лекцияларды өткөрүшүп, тегерек үстөлдөргө катышышат, ошондой эле бейтаптарга консультация беришет. Шаардын саламаттык сактоо уюмдарын кеңири камтууну камсыз кылуу үчүн ар бир дарыгер өзүнчө клиникалык базага бекитилген.

Россиялык дарыгерлер Улуттук госпиталь, Жүрөк хирургиясы жана орган трансплантациясы илимий-изилдөө институту, Кыргыз улуттук адам репродукциясынын борбору жана Республикалык ден соолукту чыңдоо борборундагы кесиптештери менен биргеликте иш алып барышат.

Миссиянын алкагында өзгөчө көңүл тажрыйба жана алдыңкы медициналык практикалар менен алмашууга, биргелешкен билим берүү демилгелерин өнүктүрүүгө жана узак мөөнөттүү кызматташтыкты калыптандырууга бурулат.

«Миссия добро» программасы — бул бейтаптарга консультативдик жардам гана эмес, биздин өлкөлөрдүн адистери ортосундагы маанилүү билим алмашуу. Мындай иш-чаралар келечектеги кызматташтык үчүн бекем негиз түзүп, медицина тармагындагы узак мөөнөттүү долбоорлорго жол ачат», — деп белгиледи Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев.

Маалымат үчүн:
Эл аралык «Миссия добро» ыктыярдуу программасы  Роскызматташтык жана ДОБРО.РФ ассоциациясы тарабынан 2021-жылдан бери ишке ашырылып келет. Программа гуманитардык кызматташтыкты чыңдоого жана россиялык адистердин күчү менен жардам көрсөтүүгө багытталган.

2021–2024-жылдары 20дан ашык өлкөдө 35 миссия өткөрүлүп, 10 миңден ашуун адам жардам алган. Кыргызстанга россиялык дарыгерлер буга чейин алты ирет келип, 2025-жылы эки жолу келет.

«РЖД-Медицина» тармагы — Россиянын улуттук саламаттык сактоо системасынын бөлүгү болуп, өлкөнүн 71 регионундагы 360 медициналык уюмду жана илимий-изилдөө институттарын бириктирет.

Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги, 35 жашка чейинки алыскы райондордо, чакан шаарларда жана айыл жергесинде  жайгашкан мамлекеттик саламаттык сактоо мекемелеринде эмгектенген жана  ординатураны жаңы аяктап, аймактарга барып иштөөнү максат кылган дарыгерлерди «Дарыгердин депозити» программасына катышууга чакырат.

Бул программа — өлкөнүн алыскы аймактарында жашаган калкка медициналык жардамдын жеткиликтүүлүгүн жакшыртуу жана ошол аймактарда эмгектенген жаш дарыгерлерди материалдык жактан колдоо максатын көздөйт. Учурда жаш дарыгерлерге квартал сайын стимул катары берилүүчү төлөмдүн суммасы 66 000 сомду түзөт.

Катышуу үчүн талап кылынган документтердин тизмеси:

•             Арыз (эркин формада);

•             Резюме;

•             Паспорттун көчүрмөсү;

•             Жогорку медициналык билими тууралуу дипломдун көчүрмөсү;

•             Дипломдон кийинки билими тууралуу сертификаттын көчүрмөсү;

•             Квалификацияны жогорулатуу боюнча сертификаттын көчүрмөсү (соңку 5 жылда берилген);

•             Эмгек китепчесинин көчүрмөсү;

•             3x4 өлчөмдөгү сүрөт — 2 даана;

•             Жетекчинин колу жана мөөрү басылган, саламаттык сактоо мекемесинин фирмалык бланкасында жазылган тастыктама.

Документтерди тапшыруу тартиби:

Документтер төмөнкү жолдордун бири аркылуу тапшырылат:

1.            Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин Жалпы бөлүмүнө кагаз түрүндө алып келип тапшыруу жолу менен;

2.            PDF форматында өзүңүз иштеген саламаттык сактоо уюмунун “Infodocs” электрондук документ жүгүртүү системасы аркылуу.

Кошумча маалымат алуу үчүн телефон номери: 

☎ 0778 20 45 71 - Адам ресурстары жана укуктук камсыздоо башкармалыгынын жетектоочу адиси Жамал Рысбаева.

2025-жылдын 14-августунда Чолпон-Ата шаарында, Евразиялык Өкмөттөр аралык кеңештин жыйынынын алкагында, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев жана Россия Федерациясынын Саламаттык сактоо министри Михаил Мурашко 2025–2026-жылдарга карата саламаттык сактоо тармагында кыргыз-орус кызматташтыгын өнүктүрүү боюнча биргелешкен аракеттер планына кол коюшту.

Документ негизги багыттар боюнча биргелешкен иш-чараларды жүзөгө ашырууну камтыйт, анын ичинде:

• кыргыз-орус достугу көп тармактуу ооруканасын түзүү маселесин иштеп чыгуу;
• кыргызстандык медицина адистерин Россияда даярдоо, кайра даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу, анын ичинде трансплантология, онкология жана генетика багыттарында;
• саламаттык сактоонун кадрдык ресурстарын башкаруу жана коомдук саламаттык сактоо тармагында тажрыйба алмашуу;
• онкологиялык ооруларды дарылоодо жана радиофармацевтикалык препараттарды колдонууда кызматташуу;
• дары-дармек каражаттары жана медициналык буюмдардын жүгүртүлүшүн жөнгө салууда кызматташуу;
• Кыргызстандын жарандарына Россиянын медициналык уюмдарында медициналык жардам көрсөтүү.

Бул планга кол коюу эки өлкөнүн өнөктөштүк мамилелерин бекемдөөгө багытталган маанилүү кадам болуп, медициналык жардамдын сапатын жогорулатууга жана саламаттык сактоо тармагынын кадрдык потенциалын өнүктүрүүгө өбөлгө түзөт.

Рахимова Зульфия Ташевна — Чүй райондук Жалпы дарыгерлик практика борборунун директорунун орун басары. Ал бала кезинен адамдарга жардам берүүнү кыялданып, айылдык дарыгерден тартып саламаттык сактоо системасындагы ишенимдүү лидерге чейин жеткен айым.

«8-класстан тартып акушер-гинеколог болууну каалаарымды билчүмүн. Жаңы өмүрдүн жаралышы ар дайым мени суктандырчу. Мектепти бүткөн соң Кыргыз мамлекеттик медициналык институтуна тапшырып, бирок дарылоо факультетине бир упай жетпей калды. Мага педиатрияны сунушташты, мен макул болдум. Азыр туура чечим болгонун түшүнүп турам, анткени балдар менен иштөө өзгөчө кубаныч тартуулайт», — деп эскерди Зульфия Ташевна.

Анын эмгек жолу Ленинское айылында педиатр болуп иштөөдөн башталган. Саламаттык сактоо тармагындагы реформадан кийин үй-бүлөлүк дарыгер адистигине өтүп, көп жылдан бери баштапкы медициналык-санитардык жардам системасында эмгектенет. Чүй райондук ЖДПБда эмгектенген алты жыл ичинде катардагы үй-бүлөлүк дарыгерден директордун орун басарына чейин көтөрүлгөн.

Чүй райондук ЖДПБнын директору Нурбек Абдрахманов мындай дейт:
«Мен ар дайым Зульфия Ташевнадан чоң потенциал көрчүмүн. Ага лидер катары ачылыш үчүн түрткү керек эле. Биз аялдардын лидерлиги боюнча тренингге талапкерлерди издеп жатканда, мен анын сөзсүз катышуусу керек экенин билдим. Тажрыйба көрсөткөндөй, бул туура чечим болуп чыкты».

Саламаттык сактоодо аялдардын лидерлиги боюнча курстар менин жашоомдун жаңы этабынын башталышы болду.
«Башында өзүмө анча ишенген жокмун: колумдан келеби, мындай жоопкерчиликке туруштук бере аламбы деп ойлочумун. Лидерлик —  мен үчүн өтө оор, мага ылайык эмес нерсе сезилчү. Бирок окуу учурунда түшүндүм: лидер болуу — бул жөн гана башкаруу эмес, ар кандай адамдарга туура мамиле таба билүү. Ар бир адам өзгөчө экенин жана ар бирине өз ачкычы бар экенин үйрөндүк. Бул билим мага жумушта эле эмес, жашоодо да жардам берип жатат», — дейт Зульфия Ташевна.

Курста Зульфия аудитория алдында ишенимдүү сүйлөөнү, өз оюн коргоону, тапшырмаларды бөлүштүрүүнү, эмгек жамаатты жетектөөнү үйрөнгөн. Ал жоопкерчиликти алуудан коркпой жана ар кандай кырдаалда өзүн ишенимдүү сезип калган. Бул көндүмдөр ага Бишкек жана Ош шаарларында кош бойлуу аялдарга урмат-сый менен мамиле кылуу боюнча тренингдерди өткөрүүдө жардам берген.

Кесиптештери анын жетектөө стили ачыгыраак жана шыктандыруучу болуп калганын белгилешет. «Ал ар дайым: биз бул жерде адамдар үчүнбүз деп айтат. Биз жасаган бардык өзгөрүүлөрдү бейтаптар көрүшү керек», — дейт Диана Закирова, ЖДПБдагы үй-бүлөлүк дарыгерлердин бири.

Зульфия Ташевна өзү буларды кошумчалады:
«Лидерлик жөндөмдөрүмдү колдонуп, саламаттык сактоо системасын жакшы тарапка өзгөртүүгө аракет кылам. Аял катары биздин аялдарга, үй-бүлөлөргө эмне керек экенин түшүнөм жана медициналык кызматтар адамга, бейтапка багытталган болушун каалайм. Биз мунун бардыгын элибиз үчүн жасайбыз».

«Эгер бул курс болбогондо, балким, директордун орун басары болуу сунушуна макул болбойт элем. Мурда өзүмө болгон ишенимдүүлүгүм аз эле», — деп мойнуна алат ал.

Бирок аял-лидердин жолу дайыма эле жеңил боло бербейт. Зульфия кыйынчылыктар тууралуу ачык айтат: «Ташкентке окууга бара турганымды үй-бүлөмө айтканда, күйөөм жана уулдарым каршы болушкан. «Сен аялсың, кайда барасың?» — дешкен. Бирок бара-бара алар менин чечимдеримди кабыл алышты, үй-бүлөнүн жана кесиптештердин колдоосу аялдын кесиптик өсүшүндө өтө маанилүү».

Бүгүн Зульфия жумуштан тышкары беш небереси менен убакыт өткөрүүнү жактырат. Ал ишенет: саламаттык сактоодогу аял-лидер — бул жөн гана жетекчи эмес, башкалар үчүн үлгү.
«Лидерлик — бул адамдардын жашоосун жакшы тарапка өзгөртүү мүмкүнчүлүгү. Эгер биз, аялдар, өзүбүзгө ишенсек, үйрөнсөк жана аракет кылсак, абдан көп нерсеге жете алабыз», — дейт ал.

Саламаттык сактоодо аялдардын лидерлиги боюнча курс Борбордук Азияда «Энелердин жана балдардын саламаттыгын жакшыртуу» аттуу аймактык долбоорунун алкагында, Германия Өкмөтүнүн атынан Герман эл аралык кызматташтык коому (GIZ) тарабынан, Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлиги менен тыгыз кызматташтыкта уюштурулган.

Кыргызстанда кош бойлуу аялдарга жана жаш энелерге санариптик колдоо көрсөтүү үчүн иштелип чыккан «ЭММА» мобилдик тиркемеси тааныштырылды. Эми кыргыз тилинде да жеткиликтүү болгон бул тиркеме Кыргызстанды кошкондо 193 өлкөнүн колдонуучулары үчүн акысыз. «ЭММА» — бул жөн гана кош бойлуулук календары эмес, ал аялды кош бойлуулуктун алгачкы жумасынан тартып төрөттөн кийинки мезгилге чейин коштогон толук кандуу санариптик жардамчы.

Тиркеме 460тан ашык илимий негизделген макалаларга, дарыгерлерден жеке кеңештерге, кабыл алууга жана дары-дармек ичүүгө байланыштуу эскертмелерге, ошондой эле тамактануу, физикалык жана психо-эмоционалдык ден соолук боюнча сунуштарга жеткиликтүүлүктү камсыздайт. Адаптациялоо процессинде кыргызстандык аялдардын муктаждыктарына ылайык маданий жана тилдик жеткиликтүүлүккө өзгөчө көңүл бурулган.

«ЭММА» аялдардын ишенимин арттырып, жеке кош бойлуулук календарын, юридикалык маалыматты жана саламаттык боюнча кеңештерди берет. Айрыкча алыскы аймактарда медициналык кызматтарга жетүү мүмкүнчүлүгү чектелген шартта, бул тиркеме ишенимдүү маалымат булагы болуп саналат. Кыргызстанда чоңдордун 95%дан ашыгы мобилдик телефон жана интернетке ээ экенин эске алганда, анын ролу өзгөчө маанилүү.

Тиркемени Кыргызстанга ылайыкташтыруу процесси БУУнун Түштүк–Түштүк кызматташуу долбоору алкагында БУУнун Калкты жайгаштыруу боюнча фондунун (ЮНФПА) Чыгыш Европа жана Борбор Азия боюнча регионалдык кеңсеси жана КР Саламаттык сактоо министрлиги менен өнөктөштүктө жүргүзүлгөн. Бул өлкөнүн маданий, тилдик жана укуктук өзгөчөлүктөрүн эске алууга жана «ЭММА»ны энелердин саламаттыгын чыңдоо, төрөттөн кийинки оорулардын деңгээлин төмөндөтүү боюнча натыйжалуу курал кылууга мүмкүнчүлүк берди.

«ЭММА» тиркемесин дүйнөнүн бардык колдонуучулары App Store жана Google Play аркылуу акысыз жүктөп ала алышат. Ал буга чейин 193 өлкөдөгү аялдарды колдоп, эми Кыргызстанда камтууну кеңейтүүгө, медициналык коомчулук жана репродуктивдүү курактагы аялдар менен өз ара аракеттенүүнү чыңдоого багытталган.

«ЭММА» — бул санариптик теңчиликке жана Кыргызстанда энелерге көрсөтүлгөн жардамдын сапатын жогорулатууга карай маанилүү кадам. Ал ар бир аялга ишенимдүү маалымат жана колдоо алууга мүмкүнчүлүк берет.

📱 App Store: https://apps.apple.com/.../amma-pregnancy.../id990178211
📱 Google Play: https://play.google.com/store/apps/details...

Кыргызстанда Министрлер Кабинетинин Төрагасы Адылбек Касымалиев демилгелеген кан жана анын компоненттерин чогултуу боюнча ири акция уланууда. Максат — улуттук кан банкын толуктоо жана донорлордун жардамына муктаж бейтаптар үчүн зарыл корду камсыз кылуу.

4-августтан бери 1014 адам донор болду. Бул убакыт аралыгында болжол менен 261 литр эритроцитардык масса жана 311 литр плазма даярдалды. Ар бир кан тамчысы оор кырсыктан кийин, татаал операция маалында же коркунучтуу илдет менен күрөшүп жаткан адам үчүн жашап кетүүгө болгон үмүт болушу мүмкүн. Донорлордун арасында мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлер, медициналык кызматкерлер, ММКФ, ички иштер органдары, областтык администрациялардын кызматкерлери, ошондой эле жүздөгөн кайдыгер карабаган жарандар бар. Айрыкча дарыгерлерге жана медайымдарга өзгөчө ыраазычылык билдиребиз — алар күн сайын өз ооруканаларында өлүмдөн сактап гана тим болбостон, өздөрү да келип кан тапшырышты.

Бирок Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун маалыматына ылайык, саламаттык сактоо муктаждыктарын туруктуу камсыз кылуу үчүн ар бир миң тургунга кеминде 40 донор туура келиши керек. Кыргызстанда бул көрсөткүч миң адамга 6 донор чамасында, бул эл аралык ченемден алты эседен ашык төмөн. Калкы болжол менен 7 миллион болгон өлкөгө жылына жок дегенде 280 миң донор талап кылынат.

«Донор болуу — бул өмүр тартуулоо мүмкүнчүлүгү. Кээде бир эле литр кан бейтаптын тагдырын чечет», — деп белгилешет Республикалык кан борборунун дарыгерлери.

Саламаттык сактоо министрлиги акцияга катышкан бардык жарандарга ыраазычылык билдирет жана донордук кыймылга кошулууга чакырат:
Кан тапшыруу менен сиз бир гана жардам берүү менен чектелбестен — кимдир бирөөнүн өмүр сактап каласыз.
Жакынкы кан тапшыруу пунктуна келиңиз жана бул кыймылдын бир бөлүгү болуңуз.

Канды үзгүлтүксүз тапшыруу — бул башкаларга жардам берүү менен катар, өз ден соолугуңузга да кам көрүү.

Кантип донор болууга болот:

• Жеке күбөлүк же инсандыгын тастыктаган документ менен кан тапшыруу пунктуна келиңиз;
• Кан тапшыруунун алдында майлуу тамак-аш жана спирт ичимдиктеринен алыс болуңуз, уйкуңузду кандырыңыз;
• 18 жаштан 60 жашка чейинки ар бир дени сак адам донор боло алат.